Xhosa #1

Om ‘n nuwe taal te leer, is ‘n uitdaging.  Dit is nie noodwendig moeilik nie, maar dit verg ’n bietjie wilskrag en deursettingsvermoë.

Elke taal het ‘n

1. woordeskat en
2. taalreëls

As jy genoeg woorde ken en ’n paar van die taalreëls begryp, behoort jy vinnig genoeg die taal te kan baasraak.

Dan is daar ook 3. uitspraak.  Maar moenie worry nie, alhoewel van die klanke helemal vreemd klink, is die uitspraak in Xhosa oor die algemeen baie maklik: amper elke tweede letter is ‘n klinker, en die paar klapklanke sal jy binnekort aanleer.  Waar daar twyfel is oor hoe ‘n woord uitgespreek word, sal ek tussen krulhakies: {} ’n kort verduideliking gee.

TAAL #1 

Naamwoorde vs werkwoorde

In Afrikaans en Engels is ons van kleins af geleer dat elke sin ‘n werkwoord moet hê.  Vir ‘n sin om ‘n sin te wees, moet daar ‘n doen-woord wees, ‘n aksie: “Hardloop!” of “Ek skop die bal.”  In Xhosa is dit ook die geval, maar ‘n interessante kenmerk is dat die naamwoorde (die dinge) eintlik ‘n meer bepalende rol in elke sin speel.  Daarom, wanneer ons woordeskat aanleer, wil ek graag hê dat jy elke keer ’n onderskeid moet tref tussen die naamwoorde wat jy leer, en die werkwoorde.

WOORDE #1

Leer vandag die volgende werkwoorde (jy sal binnekort leer hoekom elke werkwoord met ‘n weglatingstreep “-” vooraf geskryf word):

1. -funda  leer of lees  {die “u” klink soos “oe”, d.w.s. foen-da}
2. -hamba  loop, stap
3. -baleka  hardloop
4. -khaba  skop  {ignoreer vir eers die “h” t.o.v. die uitspraak.  Kaa-ba}
5. -phila  leef  {die “ph” word soos ‘n “p” uitgespreek.  Dit klink dus soos pie-la}
6. -qhuba  bestuur, soos om ‘n motor te bestuur  {die “q” is ‘n kenmerkende Xhosa klapklank.  Plaas jou tong teen jou verhemelte en laat hom pop soos ‘n vonkelwynprop klink wat uitskiet.  k!oe-ba}

Naamwoorde:

1. umfundi  leerder of leser
2. umhambi  loper, stapper of reisiger
3. uhambo  reis, uitstappie
4. umbaleki  atleet (oftewel hardloper)
5. ukukhaba  om te skop  (“to kick” of “kicking”)
6. impilo  gesondheid  [LW: die "h" van "phila" val weg a.g.v. die "m"]
7. umqhubi  bestuurder
8. ukuqhuba  om te bestuur

Leer ook die volgende voornaamwoorde:

1. ndi-  ek
2. u-  jy
3. u-  hy/sy
4. si-  ons
5. ni-  julle
6. ba-  hulle

Ons is amper gereed om sinne te maak, maar hokaai vir eers.  Hierdie is jou eerste les, sorg eers dat jy die woorde hierbo mooi onthou.  Probeer om dadelik assosiasies te maak, bv. -phila {pie-la} behoort jou aan iets te laat dink wat jy maklik met “leef” kan assosiëer