Monthly Archives: Februarie 2008

Toe, skryf vir my ‘n haikoe?

Standaard

‘n Haikoe is ‘n tipe digvorm (ontleen aan die Japannese digkuns) met 5 klankgrepe (soos lettergrepe) in die eerste reël, sewe in die tweede reël en weer vyf in die laaste reël.  Gewoonlik is daar ‘n verwysing na ‘n spesifieke seisoen êrens in die gedig.

Hier is ‘n voorbeeld wat ek sommer uitgedink het:

Kom op ‘n reëndag

Kom drink bossietee en steel

die stoom se asem.

Die vaste metrum (ritme van die lettergrepe) en kompaktheid van dié tipe gediggie, dwing jou as skrywer om suinig met woorde, klanke en tema om te gaan.

(Eintlik bevat “reën” in my eerste versreël twee lettergrepe, hm, maar nou ja… ek interpreteer dit maar as ‘n enkele klankgreep, haha.)

So, gee dit ‘n shot!  Neem gou ‘n minuut of sewe en kyk of jy die gevoel wat jy nou voel, of die omgewing waarin jy tans is, kan beskryf.  Volgens die 5-7-5 formaat van ‘n haikoe.

Kovsies, humor en ‘n pot vol pis

Standaard

My blog is nie juis ingestel op die sake van die dag nie.  Maar ‘n greep van die volgende video: http://www.dieburger.com/files/Universiteitsvideo.wmv het die afgelope twee dae opslae gemaak.  Slegs die laaste vier minute van die 10 minute is oor die internet en wêreldwyd oor televisienuus versprei.

Wat is jou opinie hierrondom?

As ‘n mens die hele 10 minute deurkyk, kom jy agter dat die vier minute-uittreksel nie ‘n juiste refleksie is van die gees waarin die hele video verfilm is nie.

Daarmee praat ek geensins die gedrag, onderliggende rassisme of sin van humor (of keuse van onderwerp) van die Kovsies se Reitz-koshuisinwoners goed nie.

Maar hoe moet studente wat ongewoond is aan integrasie (by Kovsies het die studente die afgelope paar jare aangedring om te bly in aparte koshuise vir wit en swart studente), oor die verpligte integrasie praat as hulle nie daarmee die spot kan dryf en dit verironiseer nie?

Hm.  Almal soek nou bloed.  Die ouens wat die video gemaak het se koppe moet rol.

Intussen woed chaos: http://www.dieburger.com/Stories/News/17.0.164694496.aspx

(Is dit nie ‘n sqweegy-bottel wat die ou links-onder sy t-hemp uitgehaal het nie?)

Xhosa #7 – nog naamwoorde

Standaard

Dis tricky om vreemde woorde van ‘n nuwe taal te leer.  Ons begin met naamwoorde van liggaamsdele sodat jy self aan jou neus kan vat, die woord daarvoor hardop kan sê, die woord kan neerskryf en dit met assosiasies kan probeer onthou.  Haha, speel gerus simpel simon met jouself!

Leer lekker hard – hierdie woorde en Xhosa #6 s’n.  Die volgende les, Xhosa #8, gaan jou kennis toets!

intloko nobuso

The world don’t need Shakespeare as much as I thought

Standaard

Miskien was ek naief, maar ek’t gedink dat – as jy regtig goed is in iets en dit passievol nastreef – dan sal mense jou geld gee om jouself ten volle daarin uit te leef.

Vandaar my studies in die humaniora en pedagogie (onderwys).

Hm.

Hoe is dit dan that the world don’t need Shakespeare as much as I thought…*

In ‘n wêreld wat werk met vraag en aanbod, verdien ‘n middelmatige geoktrooieerde rekenmeester altyd ‘n groter salaris as ‘n geniale digter/skrywer/liriekskrywer/onderwyser.

Daar is bloot nie ‘n vraag na mense om sulke passies uit te leef nie.  Die mark soek ouens wat bereid is om hulle eie drome opsy te skuif, en met middelmatige pligsgetrouheid sake-doelwitte na te jaag.

Werk blyk slegs ‘n middel tot ‘n doel te wees.  ‘n Manier van kos op die tafel kry.  Brood in die sweet van jou aanskyn verdien.

Dus was die beroepsvoorligter destyds reg:  word ‘n aktuaris, of ‘n ingenieur.  Want die wêreld wurg passie uit ‘n mens se lewe uit.  En trap op uitnemendheid.

Gmpf.  Moet als deesdae volgens ‘n besigheidsmodel (handelsretoriek) werk?

Is daar nie iets sielsverrykenders as kapitalisme nie?

Of moes ek eerder beroepsrugby gespeel het?

* ‘n reël uit ‘n song van die jazzerige sanger,  Jamie Cullum

Life skills #6 – wie is meer volwasse?

Standaard

Voor ons verder gaan met die bespreking van die vierde Lewensoriënteringkwessie (die vorige drie het gegaan oor rook, drink en vloek), wil ek hê leerders moet die vraag hieronder vir die vyf verskillende scenario’s beantwoord:

Wie is meer volwasse?

  1. Die meisie wat haar sakgeld uitgee op sigarette en saam met haar vriende rook of die meisie wat haar sakgeld spaar en sonder rook kan sosialiseer?
  2. Die ou wat vyf biere kan down en nugter huis toe ry, of die ou wat drie drankies stadig geniet en ‘n lift reël as hy pub toe gaan?
  3. Die meisie wat in ‘n kort rompie sewe ouens in een aand vry, of die meisie wat rustig gesels met die twee interessante ouens en nuwe vriende maak?
  4. Die ou wat ‘n patchy donsbaard groei om ouer te lyk of die ou wat gereeld skeer en wag vir sy baard om digter te word?
  5. Die meisie wat haar onderwyser uitvloek, of die meisie wat geartikuleerd van haar onderwyser verskil?

Soms probeer tieners net ‘n bietjie te hard.

Of hoe dink jy?

Skoolleerders

Life skills #5 – jou ma se

Standaard

Hierdie Lewensoriëntering blog-les sluit aan by die vorige twee wat handel oor social smoking en hoe om jouself nie moertoe te drink nie.

In breë trekke probeer ek ‘n gesprek fasiliteer oor verskillende fassette van ‘n tiener se persoonlike welsyn (een van die vier hooftema’s van die nuwe vak, Lewensoriëntering).

Vandag se hoërskoolleerders rook, drink, vloek en vry vir ‘n vale.  In dié les kyk ons na die effek van ‘n vuilbek fokken gevloekery.

Hoekom vloek mense?

Kragwoorde kom in elke taal voor.  Mense het soms nodig om iets onvanpas en kragtig te skree wanneer hulle hul toon stamp, of wanneer hulle op ‘n persoon wil skree (uit frustrasie of woede).

Party vloekwoorde stam van die weer af:  Bliksem!  Donder!  Party van geloof af:  Hel! God!  Here!  Jirre!  Hemeltjie!  Ag vader!  Party van seks:  Fok!  Neuk!  Poes!  Naai!  Moer!*  Party van die dierewêreld:  Teef!  Bitch!  Vark!  Party van die skatelogie (toilet-toe-gaan-woorde):  Jou gat!  Kak!  Piss off!  Party van ras/kultuur/etnisiteit:  Boer!  Hotnot!  Coolie!  Kaffer!  Coconut!  ens.  Tipies is dit woorde wat in normale geselskap taboe (onvanpas) sal wees.

* Vlieg in jou moer in! kom aanvanklik van Nederlands af en het beteken Vlieg terug in jou moeder se baarmoeder in!  d.w.s. jy spreek nogals ‘n kwaai vloek oor iemand uit:  jy verwens hom in sy ongebore staat in.

Hoekom vloek sommige mense konstant? 

Dis een ding om elke nou en dan met ‘n toonstamp ‘n lelike woord te sê, maar party mense, veral jongmense, vloek elke tweede woord.  Lees gerus my parodie op die sprokie Hansie en Grietjie wat daarmee die spot dryf.

Wanneer ‘n mens vanaf kindwees beweeg na grootmenswees, is daar dikwels die behoefte om alreeds as volwasse beskou te word.  Jy wil selfstandig wees en jou eie baas.  Jy wil grootmenstaal gebruik en jou verset teen laerskooltaal.

Tipies sou jy op laerskoolgronde berispe word as jy lelik praat – jou eie maatjies sal jou verklik, maar in die hoërskool is hierdie tipe teenkanting teen soet-skoolkindjie-wees-taal normaal.  Tawwe ouens in die flieks vloek.  Jou sport coach vloek.  Jou vriende vloek.

Omdat jy nie gewoond is daaraan om vloekwoorde sommer orals te hoor nie, kan dit vrek snaaks wees.  Jis, die toets is gay.  Jirre, sy’t mooi bene.  Fokkit, Pietie is ‘n doos.  Deur af-en-toe ‘n vloekwoord in te span, kan jy volwasse en snaaks klink sonder veel moeite. 

Oftewel, so dink jy.

Hoekom ouens wat konstant vloek dose is

As jy nie meer tiener is nie, maar netmooi ‘n bietjie ouer, dan lag jy vir die kindertjies wat mekaar met hulle vuil gedagtes en spoegwoorde probeer beindruk.  Die kenmerk van volwassenheid is nie om gereeld en op onvanpaste tye erge vloekwoorde te gebruik nie, Bloedpoes!, maar om genuanseerd jouself te kan uitdruk.

Genuanseerd beteken om baie presies te kan onderskei tussen dinge wat baie amper dieselfde is, maar tog effentjies van mekaar verskil.  D.w.s. as jy jouself genuanseerd uitdruk oor ‘n fliek, dan sal jy nie meer sê: Fokkit, dit was kak!  en jou vriend  Jis, dit was piss cool!  nie.  Julle sal eerder uitwys dat die storielyn sleg was, maar die special effects goed, en die sound track oraait.  Vloekwoorde help nie juis om dit wat jy wil sê, duideliker te stel nie.  Dit word stop-elemente (soos die oormatige gebruik van die woordjie, nè).

Hoekom mense minder moet vloek

Daar is volgens my vier redes waarom mense eerder minder moet vloek.  As jy vloek, dan kan jy:

  1. mense regtig offend en/of laat sleg voel, sonder dat jy dit noodwendig bedoel
  2. jou vlak van denke verlaag – vloek laat jou dommer klink, en minder krities wees oor dinge en mense rondom jou
  3. vir baie lank aanhou snaaks bly nie – fok, as jy elke fokken ding probeer fokken afmaak as ‘n fokken grap deur fucked up dinge te sê, gaan mense nie vir lank dink jy’s befok nie
  4. nie meer soveel impak met ‘n vloekwoord hê nie – slegs as jy selde vloek, het ‘n vloekwoord uit jou mond enige krag

Anyway, dis maar net my opinie oor vloek – dalk dink jy dis befok en regtig die shit.  Wat’s jou opinie?  Maak vloek jou dom?

Xhosa #6 – umzimba

Standaard

Soos jy in die eerste Xhosa-les gelees het, is naamwoorde (dinge) in Xhosa baie belangrik.  Vandag kan jy elf nuwe naamwoorde leer.  Probeer om assosiasies te tref – skryf die woord uit, teken ‘n prentjie, en vryf jou knieskyf terwyl jy  idolo  hardop sê.  Sterkte!

umzimba

Life skills #4 – drink jouself moertoe

Standaard

In die vorige life skills post het ek genoem dat ‘n mens uit leerders se facebook feeds kan aflei dat hulle al van jonks af rook, drink, vloek en vry.

Laas het ons oor social smoking gesels; in vandag se blog-les praat ons oor alkoholgebruik en hoe om jouself nie moertoe te drink nie.

Ouers, family en vriende

Die meeste grootmense drink socially.  Jou pa en ooms gryp na ‘n biertjie om die vuurtjie wanneer hulle vleisbraai en grappies maak, jou broer en sy pelle drink brandewyn en coke na ‘n krieket game, jou oupa drink whisky op ys net voor hy gaan slaap, jou suster soet vodka-vrugtesap as sy saam met haar vriendinne kuier, en jou ma ‘n ligte, droeë witwyntjie, of rosé saam met ete. 

Baie mense gebruik selde of nooit alkohol nie en hou meer van vrugtesap en gaskoeldrank, water, koffie en tee.  Party mense drink nie, omdat hulle geloof dit verbied.  Party omdat dit baie goedkoper uitwerk.  Party omdat hulle geneigd is om nie te kan ophou as hulle eers begin het nie.  To each his own.

Hoekom drink mense enigsins?

Mense drink omdat dit vir hulle lekker is.  Alhoewel jy miskien meer hou van milkshakes en coke, en gril vir die bitter smaak van koffie of bier, is daar baie smake wat vir mense lekkerder raak namate hulle ouer word.

‘n Drankie wat alkohol bevat, het ‘n ligte kalmerende/verdowende invloed op die sentrale senuweestelsel, wat dit veral vir ‘n gekuier tussen grootmense aangenaam maak, omdat dit almal help ontlaai (van stress by die werk, ens.) en losser, oper gesprekke kan laat voer.  (‘n Mens kan natuurlik netso goed daarsonder ontspan.)

Met wyn en whisky kan ‘n mens tydens die gistingsproses ‘n hele reeks komplekse geure vasvang deur die drank vir jare in houtvate te laat lê – en vir heelwat mense is dit ‘n absolute plesier om hulle in dié smake te verkneukel.  Self hou ek van die smoky smaak van sekere whiskies.

Is dit normaal om te wil proe?

Kinders is van nature nuuskierig oor alles wat rondom hulle aangaan.  Hulle is veral nuuskierig oor wat grootmense doen, en wat ouens wat net ‘n bietjie ouer as hulleself is, aanvang.  Dis deel van die menslike ontwikkelingsproses.  Dis dus nie ongewoon dat ‘n laerskoolkind skelm ‘n bier uit ‘n yskas sal steel, ‘n slukkie neem, sy gesig trek, die res by die drein afgooi, en wonder hoe om van die bottel ontslae te raak, nie.

As jy al van kleins af blootgestel is/word aan alkohol, en miskien ‘n bietjie likeur na ‘n sondagmaal, ‘n glasie vonkelwyn by ‘n troue, of ‘n slukkie nagmaalwyn in die kerk, geniet/geniet het, is jy miskien glad nie so geinteresseerd in drank nie; dis ook normaal.

Party mense vang dadelik ‘n liking in rooiwyn, maar verpes ‘n sekere kultivar.  Hoe meer blootstelling jy mettertyd kry, hoe kieskeuriger sal jy waarskynlik raak.

Om te drink tot jy kots

Die probleem met drank is dat jongmense dikwels kuier met die uitsluitlike doel om dronk te word.  Hulle doen dit as ‘n aktiwiteit sigself, want dis maklik om te beplan: koop drank; nooi vriende.  Dis iets om ‘n klomp mense (of dit net ‘n klompie pelle saam is, of ‘n huge house party met ouens én meisies is) saam te bind.

En alkohol is ‘n verdowingsmiddel – ‘n dwelm wat jou senuweestelsel aantas.  Dus, as dit jou hoof-mission is om dronk te word, dan hou jy waarskynlik van die newe-effekte wat dit oplewer: 

Een vir een verloor jy die normale gebruik van jou liggaamsfunksies.  Jy sien goed blurry, jou tong knoop oor maklike frases, jou gedagtes raak foggy, jy raak uit sync uit met jou bewegings, ens.  

As jy heelwat drink, gaan jou fyn motoriese vaardighede (soos jou hand-oog koördinasie en jou spraak-vermoë) daarmee heen, dan jou groot motoriese vaardighede (soos jou balans), en uiteindelik gaan jou liggaam in een van twee vergiftigingstoestande in: of jou liggaam forseer jou om op te gooi (om van die gifstowwe ontslae te probeer raak), of jy pass uit (wat jou verhoed om verdere skade aan jouself aan te rig).

Maar alhoewel dit ‘n ervaring opsigself is, is dit nie spesifiek lekker om onbeheersd dronk te raak en met ‘n hoofpyn die volgende dag wakker te word nie; mense geniet meer die kuier-aspek, en die verloor van inhibisies (skaam wees).  Party ouens sweer daarop dat dit hulle lekkerder laat dans.

So hoe drink mens socially sonder om moertoe te raak?

Wel, min mense drink aspris totdat hulle uitpass.  Daar is enkele mense wat drank uit-en-uit as ‘n dwelmmiddel gebruik en verslaaf is aan die nie-meer-omgee-nie gevoel wat dronkenskap vir ‘n mens gee.  Maar by jongmense is dit meestal die geval dat ouens net nie lekker weet wanneer om op te hou drink nie.

Jy kom by ‘n partytjie aan, daar is vodka wat jy nie proe nie in die punch, jy drink ‘n hunters dry om te probeer groot lyk, drink nog ene, en nog ‘n bietjie punch – en dan het jy, sonder dat jy dit besef, te veel alkohol in jou bloedstroom om kop te hou.

So, pas maar op en volg van hierdie reëls:

  1. Koop jou eie drank – weet wat jy drink en hoe sterk die stuff is wat jy inneem.
  2. Gaan gereeld badkamer toe en drink baie water tussendeur.  Na elke shot vodka of bier moet jy ten minste ‘n glas water drink om jou liggaam ‘n fighting chance te gee.  Jy sal steeds lekker mellow raak, maar langer kan uithou en minder sleg voel die volgende oggend.
  3. Kuier met ouens op wie jy regtig kan vertrou.
  4. Skink halwe glasies.  Dan lyk dit asof jy heeltyd kuier, en altyd ‘n drink in jou hand het en dan bodder ouens nie om die heeltyd jou te laat down nie.
  5. Moenie iets randoms vinnig afsluk nie.  Een strafdop kan jou binne sekondes laat uitpass en jou in die hospitaal laat beland – dis nie lekker om by jou 21st in ‘n medi-Clinic ingeboek te word nie.
  6. As jy sien jou vriend gaan overboard, stap saam met hom badkamer toe en laat hy water drink.  Stap maar die pad saam met hom in die toilethokkie as dit nodig is, en in die aand, draai hom op sy sy sodat hy nie aan sy opgooisels verstik nie.
  7. Moenie dronk chicks probeer score nie.  Rêrig, dis ‘n goor game daai.  En dis niks om op trots te wees nie.  Dis veel lekkerder om ‘n meisie doodnugter te vry.
  8. Onthou dat jou kapasiteit vir alkohol elke dag anderste is.  As jy geoefen het, sal jy vinniger dronk word.  Drink dus stadig en wissel af met water, en hou by ‘n limiet waarop jy vooraf besluit het.
  9. Let op hoeveel jy drink – moenie wag vir die fisieke simptome nie; jy kan die een oomblik nugter wees en die volgende oomblik tref die alkohol jou dat jy smoordronk wankel.
  10. Moenie jou dors met drank probeer les nie – drink sap of water of koeldrank, en drink die alkohol vir die lekkerte, met kleiner slukke.

Drank is ‘n maklike manier om ‘n bymekaarkom-geleentheid volgens sosiale konvensies “fun” te maak.  Dadelik het jy ‘n aktiwiteit waarrondom jy kuier.  Jy gesels die volgende dag oor hoe dronk jy was; jy raak afhanklik van jou buddies wat jou kop bo die toiletbak moet help hou.  Hm, heerlik.

Daar is egter steeds dinge, sal jy gou uitvind, wat regtig meer pret is as om aspris dronk te raak.  As jy kan, probeer daai fase in jou lewe dalk te skip: drink matig – maar drink omdat jy die smake en geure van dit wat jy drink, geniet – spaar eerder jou geld op die goedkoop shots, en koop vir jouself ‘n ordentlike bottel rooiwyn wat jy lekker saam met ‘n bord kos en goeie vriende kan geniet.

Maar nietemin, sterkte.  Die pressure op jongmense is om te drink.  Dit vat nogals guts om nugter te bly.

En indien jy wel uitgaan en hard kuier, geniet die kopseer, nadors en gaps in jou geheue wat dit meebring.  Hoe sê hulle mos: Youth is wasted on the young – en blackouts beteken jy het sekere van jou breinselle permanent beskadig.

Hm, dis al advies wat ek nou vir jou het.  Stem jy saam met wat ek hier sê?  Dink jy tieners kan wegkom sonder ‘n savanha in hul hand?  Op watter ouderdom dink jy moet ouens begin drink?  Is drank van die duiwel, of moet ‘n mens dit van jonks af geniet?  Wat dink jy van binge drinking (drink om dronk te raak)?  Wat is jou advies?

Fietsresies teen die geelhempies/die ketting slinger grrrrshh

Standaard

Die sweet tap stringe by my rugstring af.  Ek trap verwoed.  Stip voor my kyk ek vir slaggate in die pad.  Niks hierso nie.  Eers later by die groot boom.

Die oggend ruik vars.  Plataanbome.  Koel.  Ek beur opdraend.   Die ketting slinger grrrrshh.

Voor my, ver, is daar twee fietsryers.  Doer.  Te ver eintlik.  Dis ‘n challenge.  Asem in.  Ek trap lat dit bars.  Opdraend.  Diep uit.

Vir ‘n kort stukkie is dit effens afdraend – hemels, gevolg deur ‘n klein bultjie weer – so dat ek die twee fietryers elke nou en dan uit my sig verloor.  Maar ek haal in.  Trap hard.  Rooi en silwer helmets.  Geel hemde.  Geen genade.

Voor by die reuse akkerboom.  Versigtig.  Groot slaggat.  Loer oor skouer.  Skoon.  Middel pad.  Moet inhaal voor wyn-af-pad.

By die groot swaai-draaie, neem die verkeer toe – die karre is vroegmôre ongedurig om dié draaie en ‘n mens moet maar op jou pasoppens wees.  Maar ek kan sien hoe steek ek hulle nog verby.  By die stegie.  Voor regs.  Indraai.  Amper daar.  Nou of nooit.   Die laaste sprint.  Die afdraend langs die wingerde voor is die eindstreep.  Voor dan.

Ek sak my kop.  Trap.  My bo-bene en kuite trek styf.  Hou uit.  Amper.  Amper.  Komaan!  Just do it op rooihelmet se rug!

Maar dan, net voor die hoogtepunt van ons resies, gaan staan die twee geelhemp-fietse stil…  en steek silwerhelmet sy regterarm langsaam uit…  waggel effens…  kyk regs… en draai saam met rooihelmet by ‘n kantpaadjie op.  Op.  Albei 20m voor die eindstreep weg.

My borskas brand; my bene pyn.  Langs die wingerd steek die wind koud op teen my gesig.  En moeg gly ek glad teen die afdraend af.  Af.  Afgewen.

hey, ja-nee, ek weet, ekt gelees op jou faceblog

Standaard

Van ‘n afstand herken sy my; ek vat ‘n bietjie langer (haar hare het ‘n anderste kleur), maar toe ons mekaar sien, is ek verbaas: “Lanklaas gesien!  Nie geweet jy’s hier rond nie.  Ek werk nou hier,” en ek wys na die universiteit.

“Hey, ja-nee, ek weet,” sê sy, “Ek’t gelees op jou faceblog.”

Ons gesels nog verder en lustig, maar ek liaseer dié gedagte en grinnik, want ek dink dis presies wat ek so tussen hierdie twee 2nd life apps doen.  Ek faceblog 😉