Daily Archives: Maart 17, 2008

Aspris #1 – is tyd diskreet?

Standaard

Is tyd kontinu (aaneenlopend) of diskreet (in los brokkies verdeel)?

Tipies aan ‘n westerse lewensbeskouing is ons gemaklik daarmee om ‘n tydlyn te teken van ons bestaan en geskiedenis: ‘n reguitlyn met merkies wat verskillende jaartalle en gebeure aandui.  Een gebeurtenis gebeur een keer, gevolg deur ‘n volgende gebeurtenis, met ‘n aaneenlopende ruimte tussenin.  Sonder gaps

Maar is dit wat tyd is?  ‘n Vloeiende rivier sonder begin of einde?

In sommige oosterse beskouinge is tyd siklies en pas dit in en aan by die seisoenale patroon van die lewe, sowel as die reinkarnasie/samsara van die lewendood van die mens.  Ook kontinu, aaneenlopend…  net in plaas van in ‘n reguitlyn, meer in ‘n spiraalpatroon wat oneindig herhaal.

Tog, wat is tyd?

Opgedeel in jare, maande, weke, dae, ure, minute, sekondes, milisekondes – is tyd nie net ‘n klompie aaneengestringde/strengelde oomblikke nie?  ‘n Metronoom wat tik-tik-tik met reuse tydsleegtes, on-oomblikke tussenin nie?  Stop die wêreld nie een oomblik op ‘n slag nie?  Volg die oomblikke werklik opmekaar?  Is dit nie net ‘n mensgemaakte konstruk om oomblike mee te vergelyk/orden nie?

Ai, en wat van déjà vu?  Wanneer jy ‘n oomblik beleef wat jy vantevore al ervaar het?  As jy die toekoms raakdroom?  ‘n Alternatiewe verlede onthou?  Is tyd nie bloot los oomblikke (in ‘n nie-deterministiese gros versprei) wat deur menselewens chronologies rangskik word nie?  Los korreltjies sand wat deur ‘n uurglas tuimel?

Stem jy saam met Newton dat tyd ‘n fundamentele aspek van die heelal is – ‘n kontinue dimensie waar alles opeenvolgend handel, of is jy eerder ‘n Leibniz/Kant-aanhanger wat sê dat tyd ‘n konstruk is – ‘n mensgemaakte konsep wat bestaan uit los, diskrete eenhede, relatief tot ruimte?

Is tyd diskreet?