Monthly Archives: Mei 2009

Leer dink #1: I think therefore I create

Standard

Jou brein is ‘n komplekse netwerk van neurone wat elektronies, chemies en biologies met mekaar verbind (is).  Of altans, dis hoe ek dit verstaan.

Ander mense sal dalk eerder na die verskille tussen linker- en regterbreinlobbe verwys, of die chemiese balans en dopomienvlakke in jou brein.  Ek wil vir eers volstaan by ‘n netwerk van neurone.

synaptic-connectionsWanneer jy jonk is, werk jou brein volstoom om nuwe neurone met mekaar te verbind.  Teen die tyd dat jy die woordjie “mamma” aanleer, het jy alreeds ‘n verweefde netwerk van neurone waarby jy dié brokkie inligting kan voeg.  Borsmelk, warmte, liefde, kos, troos, hulp en gemak word als by die één woordjie ingebed.  Tesame met die ma se gesig, stemtoon en -klank, en roetine.

Aanvanklik flans jy vanuit al die dele van jou brein hierdie konsepte saam tot woorde.

Chomsky het gespostuleer dat kinders ‘n natuurlike taalverwerwingsmeganisme het, juis omdat hulle hele brein ophelder as ‘n kind ‘n nuwe woord aanleer.

Daarteenoor gebruik volwassenes meestal net geïssoleerde dele van hulle brein as hulle ‘n tweede- of derdetaal lateraan aanleer.  As jy byvoorbeeld “umama” memoriseer, skep jy slegs ‘n flouerige nuwe neuronverbindinkie tussen dié nuwe woord en jou moedertaal-eweknie (wat vollediger ingebed is).

Dit bring ons by leer en onderrig.

As ons besef dat kennis, vaardighede en waardes wat ons onderrig, eintlik nuwe neuronverbindings is wat deur elke leerder geskep moet word (en nie net ‘n copy-en-paste kennisoordrag-oefening is nie), dan hou dit daadwerklike implikasies in t.o.v. hóé ons onderrig en hoe ons verseker dat dit wat geleer word, by die regte, reeds-bestaande neuronverbindings inskakel.

(Onthou: leerders is konstant besig om hulle breine te gebruik, hetsy dit is om ou paadjies voos te stap of nuwe paadjies uit te lê.  Selfs in jou slaap bewandel jy in jou drome die stegies van jou brein.  ‘n Leerder is dalk nie aldag besig om jou kurrikuluminhoud se neuronverbindings te skep nie, maar hy/sy is wel aan die skep.)

Hoe nou gemaak met beter leer?

Uiteraard wil ons almal graag slimmer wees: dinge beter verstaan; makliker onthou en gouer snap.  Eienaardig hoe lief skole en universiteite daarvoor is om kennis en feite op jou te dump, maar hoe min moeite daarmee gedoen word om denkvaardighede te onderrig.

Ek vermoed jy kan dinge beter verstaan, makliker onthou en gouer snap as jy moeite doen om met jou hele brein nuwe neuronverbindings aan te las.

As jy byvoorbeeld die woordjie “idolo” (Xhosa vir “knie”) moet onthou: buig jou knie, vat aan die ronde knieskyf (patella), sê “idolo”, rol die o’s met jou mond, koppel dit aan verwante konsepte soos draf, skop, hardloop, skarnier…  Eers dán gaan jy direk in Xhosa begin dink.

Of, gestel jy moet iets oor “solar power” aan graad 4 leerders onderrig; moenie  oor sonpanele en elektrisiteit praat voordat hulle nie verstáán waarvandaan die woordjie “solar” kom nie.

Ons gooi te dikwels feite soos bakstene na leerders; maar verduidelik nooit vir hulle hoe om die goed op mekaar vas te sement nie.  Just another brick in the wall.

Dalk is dit tyd dat ons ‘n bietjie sementmeng- en troffeltegnieke moet onderrig.

Verbeelde lente (en gedagtes oor denke)

Standard

‘n Verre vriendin wat my telkens aan die dink sit, vra my vroeër vandag oor “verbeelding” uit.

Hm.  Dis tog interessant dat ‘n mens as kind so ‘n ryke verbeelding het, maar dat groterwordende mense dit vaagweg verloor.

Miskien word ons realiteit-neuronstrate te veel geteer, en ons fiksie-wandelpaadjies te selde bewandel; dan groei dit toe en kwyn dit weg?

Ek het nooit ‘n imaginery friend gehad nie, maar hoe fassinerend is die gedagte nie! Om jouself ‘n hele wese te kan inverbeel.

Of miskien verloor volwassenes nie hulle verbeeldingskrag nie; ons kanaliseer dit bloot in “nuttiger” rigtings:

As kind verbeel ons onsself in speletjies in: cowboy & crooks of ontdekkingsreisigers of space rangers; as volwassenes verbeel ons onsself in ‘n mercedes of ‘n board meeting of doen ons ‘n statistiese vooruitskatting van voorspelbare scenarios.

Dalk dryf seks en werk ons gedagtes weg van onskuldige kinderrykdom-drome.

(Tog is dit belangrik in verskillende velde van die wetenskap om jou te kan verbeel wat sal gebeur as jy teen die spoed van lig sou kon beweeg… Ek wonder of die “tipe” verbeelding egter verskil van speel-verbeelding en/of blote white-picket-fence-drome?)

Dalk is mense maar oor die algemeen baie vatbaar vir meme/gemeenskaplike gedagtestrominge.

Ons verruil ons eie skeppendheidsgedagtes vir algemeen-aanvaarbare verbeelde “suksesse”, vandaar die sprokiestroues met ridders op wit perde en mans se threesomes met modelle op strande.  In welke geval ons denke die geneigdheid het om te verval in cliché’s.

Hoe het die skaduwees nie monstergesigte getrek teen die slaapkamermure nie; die wolke hasies geword wat spring nie; hoe lewendig was jou gunsteling speelgoed nie!

Dalk het verbeelding met breingolflengtes te doen: as jy speel is jou denke “losser”, die fyn lyn tussen skyn en werklikheid verstippel, amper soos wanneer jy slaap en jou denke soomloos spring van een beeld na ‘n ander.

Dalk dans ons onsself nie genoegsaam om vure in ‘n trans nie.

Of moontlik is verbeelding bloot chemiese afskeidings in die brein. As jy hallusinasies kan oproep met ‘n bietjie tik/dagga/morfien, hoekom enigsins ‘n mistieke element daaraan koppel? Dalk kry jy rasionele rekenkundiges op die een end van die chemiese spektrum en skisofreniese geestesieners aan die ander entjie.

T.o.v. skilder, skryf en storievertel het ons soms ‘n daggakoekie nodig om verby die alledaagse meme te dink; om klank te voel en kleure te proe. Om jou te verbeel; om te ontsnap – om te vlug na ‘n alternatiewe realiteit.

Dié daggakoekie kan self ‘n verbeelde entiteit wees: middele wat jou help om weer so wyd soos ‘n kind se genade te dink.

Andersins sou ‘n mens ook verbeelding kon opdeel in verskillende tipe opmaakdenke: ‘n geneurie in jou kop, of ‘n somuitwerkery; dalk duik jy op die sportveld terwyl jy stilsit in ‘n klaskamerbank; dalk beweeg jy na jou stil grasveldjie met ‘n rivierstroompie in jou kop, of verbeel jy jou sal-jy-met-my-gaan-fliek vraagvraery aan die rooikop twee banke links voor in die klas.

Hoe selde woerts ek deesdae weg op ‘n wilde verbeeldingsvlug?  Hoe selde verlustig ek my in ‘n absurde fantasie?

Where have all the flowers gone?

Gone to graveyards every one.