Wat beheer wie in ’n komplekse stelsel?

Standard

Wanneer jy ’n kraan oopdraai en ’n glas vol water tap, dan veroorsaak jý die vloei van water. Wanneer jy die kraan toedraai, omdat die glas vol is, wat noop jou om só te doen?

Dikwels vereenvoudig ons bogenoemde na ’n lineêre oorsaak en gevolg-aksie, maar eintlik is daar ’n sistemiese verwantskap tussen: jy (wat waarneem) → jou hand (wat die kraan draai) → die spoed waarteen die water uitvloei → die mate waartoe die watervlak styg → jy (wat waarneem) → jou hand (wat die kraan draai), ens. Dus: net soos wat jy veroorsaak dat die watervlak styg, veroorsaak die stygende watervlak dat jy die kraan toedraai.

Só is dit in ’n sisteem. Dit is nie net die doener wat invloed uitoefen nie; dít wat gedoen is, speel ook ’n bepalende rol.

>>

En hoe meer rolspelers en aktiwiteite daar in ’n stelsel is, hoe meer interafhanklik raak prosesse van ál die rolspelers, hulle waarnemings en die strukture waarin hulle funksioneer. Met studenteleierskap is dit ook só. Met sisteme wat in plek gestel en portefeuljes wat bedink word, so kry portefeuljes ’n lewe van hulle eie. Kort voor lank bepaal die grootte en aard van ’n portefeulje watter HK-lid daaraan toegeken word; nie andersom nie!

Met die glas water is daar darem ’n duidelike limiet: die stelsel het ’n begin (die glas wat leeg is) en ’n einde (die kraan wat toegedraai word). Met HK-termyne is dit tot ’n mate ook só: daar is ’n duidelike begin- en einddatum van elke termyn, máár elke termyn begin met ’n effens groter glas – om die groter “dors” (die verwagtinge van die kiesers) te les.

Só tap ons die HK – elke jaar effens leër.

>>

Vir die rolspelers in die stelsel is dit moeilik om te sien dat die glas keer-op-keer groter word, die verbruik en vermorsing ál hoe meer. Eers wanneer die reservoir leeg is of die glas te swaar word en val, breek die stelsel kortstondig en kan ’n mens die sinvolheid van die sisteem in heroorweging neem.

>>

Nié dat kompleksiteit of stelsels “verkeerd” is nie; inteendeel, dit bied volhoubaarheid in kontekste met min kontinuïteit.

Maar verander die glas water na ’n stort met ’n vertraagde geyser, dán raak dit moeiliker om te skat hoe wyd jy die kraan moet oop- of hoe vinnig jy dit moet toedraai om kokende of ysige water vry te spring.

2 responses »

  1. Pingback: Deel van ’n groter sisteem « mnr.muller

  2. Ek hou van jou metafoor, ook hoe jy die inskrywing eindig daarmee – dit verhoog die kompleksiteit by implikasie🙂

Lewer kommentaar

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out / Change )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out / Change )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out / Change )

Google+ photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google+. Log Out / Change )

Connecting to %s