Tag Archives: denke

Leer dink #1: I think therefore I create

Standaard

Jou brein is ‘n komplekse netwerk van neurone wat elektronies, chemies en biologies met mekaar verbind (is).  Of altans, dis hoe ek dit verstaan.

Ander mense sal dalk eerder na die verskille tussen linker- en regterbreinlobbe verwys, of die chemiese balans en dopomienvlakke in jou brein.  Ek wil vir eers volstaan by ‘n netwerk van neurone.

synaptic-connectionsWanneer jy jonk is, werk jou brein volstoom om nuwe neurone met mekaar te verbind.  Teen die tyd dat jy die woordjie “mamma” aanleer, het jy alreeds ‘n verweefde netwerk van neurone waarby jy dié brokkie inligting kan voeg.  Borsmelk, warmte, liefde, kos, troos, hulp en gemak word als by die één woordjie ingebed.  Tesame met die ma se gesig, stemtoon en -klank, en roetine.

Aanvanklik flans jy vanuit al die dele van jou brein hierdie konsepte saam tot woorde.

Chomsky het gespostuleer dat kinders ‘n natuurlike taalverwerwingsmeganisme het, juis omdat hulle hele brein ophelder as ‘n kind ‘n nuwe woord aanleer.

Daarteenoor gebruik volwassenes meestal net geïssoleerde dele van hulle brein as hulle ‘n tweede- of derdetaal lateraan aanleer.  As jy byvoorbeeld “umama” memoriseer, skep jy slegs ‘n flouerige nuwe neuronverbindinkie tussen dié nuwe woord en jou moedertaal-eweknie (wat vollediger ingebed is).

Dit bring ons by leer en onderrig.

As ons besef dat kennis, vaardighede en waardes wat ons onderrig, eintlik nuwe neuronverbindings is wat deur elke leerder geskep moet word (en nie net ‘n copy-en-paste kennisoordrag-oefening is nie), dan hou dit daadwerklike implikasies in t.o.v. hóé ons onderrig en hoe ons verseker dat dit wat geleer word, by die regte, reeds-bestaande neuronverbindings inskakel.

(Onthou: leerders is konstant besig om hulle breine te gebruik, hetsy dit is om ou paadjies voos te stap of nuwe paadjies uit te lê.  Selfs in jou slaap bewandel jy in jou drome die stegies van jou brein.  ‘n Leerder is dalk nie aldag besig om jou kurrikuluminhoud se neuronverbindings te skep nie, maar hy/sy is wel aan die skep.)

Hoe nou gemaak met beter leer?

Uiteraard wil ons almal graag slimmer wees: dinge beter verstaan; makliker onthou en gouer snap.  Eienaardig hoe lief skole en universiteite daarvoor is om kennis en feite op jou te dump, maar hoe min moeite daarmee gedoen word om denkvaardighede te onderrig.

Ek vermoed jy kan dinge beter verstaan, makliker onthou en gouer snap as jy moeite doen om met jou hele brein nuwe neuronverbindings aan te las.

As jy byvoorbeeld die woordjie “idolo” (Xhosa vir “knie”) moet onthou: buig jou knie, vat aan die ronde knieskyf (patella), sê “idolo”, rol die o’s met jou mond, koppel dit aan verwante konsepte soos draf, skop, hardloop, skarnier…  Eers dán gaan jy direk in Xhosa begin dink.

Of, gestel jy moet iets oor “solar power” aan graad 4 leerders onderrig; moenie  oor sonpanele en elektrisiteit praat voordat hulle nie verstáán waarvandaan die woordjie “solar” kom nie.

Ons gooi te dikwels feite soos bakstene na leerders; maar verduidelik nooit vir hulle hoe om die goed op mekaar vas te sement nie.  Just another brick in the wall.

Dalk is dit tyd dat ons ‘n bietjie sementmeng- en troffeltegnieke moet onderrig.

Verbeelde lente (en gedagtes oor denke)

Standaard

‘n Verre vriendin wat my telkens aan die dink sit, vra my vroeër vandag oor “verbeelding” uit.

Hm.  Dis tog interessant dat ‘n mens as kind so ‘n ryke verbeelding het, maar dat groterwordende mense dit vaagweg verloor.

Miskien word ons realiteit-neuronstrate te veel geteer, en ons fiksie-wandelpaadjies te selde bewandel; dan groei dit toe en kwyn dit weg?

Ek het nooit ‘n imaginery friend gehad nie, maar hoe fassinerend is die gedagte nie! Om jouself ‘n hele wese te kan inverbeel.

Of miskien verloor volwassenes nie hulle verbeeldingskrag nie; ons kanaliseer dit bloot in “nuttiger” rigtings:

As kind verbeel ons onsself in speletjies in: cowboy & crooks of ontdekkingsreisigers of space rangers; as volwassenes verbeel ons onsself in ‘n mercedes of ‘n board meeting of doen ons ‘n statistiese vooruitskatting van voorspelbare scenarios.

Dalk dryf seks en werk ons gedagtes weg van onskuldige kinderrykdom-drome.

(Tog is dit belangrik in verskillende velde van die wetenskap om jou te kan verbeel wat sal gebeur as jy teen die spoed van lig sou kon beweeg… Ek wonder of die “tipe” verbeelding egter verskil van speel-verbeelding en/of blote white-picket-fence-drome?)

Dalk is mense maar oor die algemeen baie vatbaar vir meme/gemeenskaplike gedagtestrominge.

Ons verruil ons eie skeppendheidsgedagtes vir algemeen-aanvaarbare verbeelde “suksesse”, vandaar die sprokiestroues met ridders op wit perde en mans se threesomes met modelle op strande.  In welke geval ons denke die geneigdheid het om te verval in cliché’s.

Hoe het die skaduwees nie monstergesigte getrek teen die slaapkamermure nie; die wolke hasies geword wat spring nie; hoe lewendig was jou gunsteling speelgoed nie!

Dalk het verbeelding met breingolflengtes te doen: as jy speel is jou denke “losser”, die fyn lyn tussen skyn en werklikheid verstippel, amper soos wanneer jy slaap en jou denke soomloos spring van een beeld na ‘n ander.

Dalk dans ons onsself nie genoegsaam om vure in ‘n trans nie.

Of moontlik is verbeelding bloot chemiese afskeidings in die brein. As jy hallusinasies kan oproep met ‘n bietjie tik/dagga/morfien, hoekom enigsins ‘n mistieke element daaraan koppel? Dalk kry jy rasionele rekenkundiges op die een end van die chemiese spektrum en skisofreniese geestesieners aan die ander entjie.

T.o.v. skilder, skryf en storievertel het ons soms ‘n daggakoekie nodig om verby die alledaagse meme te dink; om klank te voel en kleure te proe. Om jou te verbeel; om te ontsnap – om te vlug na ‘n alternatiewe realiteit.

Dié daggakoekie kan self ‘n verbeelde entiteit wees: middele wat jou help om weer so wyd soos ‘n kind se genade te dink.

Andersins sou ‘n mens ook verbeelding kon opdeel in verskillende tipe opmaakdenke: ‘n geneurie in jou kop, of ‘n somuitwerkery; dalk duik jy op die sportveld terwyl jy stilsit in ‘n klaskamerbank; dalk beweeg jy na jou stil grasveldjie met ‘n rivierstroompie in jou kop, of verbeel jy jou sal-jy-met-my-gaan-fliek vraagvraery aan die rooikop twee banke links voor in die klas.

Hoe selde woerts ek deesdae weg op ‘n wilde verbeeldingsvlug?  Hoe selde verlustig ek my in ‘n absurde fantasie?

Where have all the flowers gone?

Gone to graveyards every one.

Life Skills #9 – (on)afhanklik wees

Standaard

Jouself wees ten spyte van cool Blouberg ouers

Hierdie blog-les sluit aan by die kurrikulum van die nuwe matriekvak, Lewensoriëntering en sluit aan by die tema van Persoonlike welsyn

Wie jy is, hang af van drie (dalk meer) dinge:

  1. Jou gene (die eienskappe wat jy van jou ouers geërf het met geboorte)
  2. Jou omgewing (huis, skool, werk, vriende)
  3. Jou denke (jou idees van jy-wees)

Jy sou nog elemente tot die bostaande lysie kon voeg, soos 4. God of 5. Die noodlot, maar kom ons fokus op die drie wat ek hierbo noem.

Jy kan nie veel doen aan 1. Jou gene nie.  Jy is nou maar gebore met ‘n lang neus en ‘n sproetgesig.  Dit help nie jy blameer jou voorgeslagte daarvoor nie, want dis nou maar ‘n lucky packet wat jy kry as ‘n spermsel en ovum saamsmelt; ten minste is jy uniek.

Jy kan ook nie, as kind, veel doen aan die omgewings waarin jy jouself elke dag bevind nie.  Jou huislike omstandighede, die skool waarnatoe jy gaan, dagtakies wat jy moet verrig en die mense rondom jou, is nie noodwendig veranderlikes waaraan jy iets kan doen nie.

Jy kan jou denke wel wysig en jouself in ‘n positiewe of ‘n negatiewe lig beskou.

Die invloed van jou ouers

As jongmens besef ‘n mens dat jou ouers ook net mense is.  Hulle het foute, sterkpunte en swakpunte, menslike emosies en als wat met menswees gepaardgaan.  Maar iets wat jy nie kan ontken nie, is dat hulle ‘n groot invloed op jou lewe het.

Jou ouers het bepaal wat jou genetiese samestelling (1. jou gene) is; hulle bepaal in watter gemeenskap (2. jou omgewing) jy jouself bevind – of jou ouers geskei is, of jy in ‘n crappy skool is, of julle welgesteld of arm is, en hulle bepaal nogals hoe jy oor jouself dink (3. jou denke).

‘n Groot deel van wie jy is, word dus deur jou ouers bepaal, of jy nou daarvan hou of nie.

Die dinge wat ouers doen

Om kinders groot te maak, is ‘n ontsaglike moeilike lewenstaak.  Dit is alreeds moeilik om net in die grootmenswêreld kop bo water te hou wat werk en inkopies doen, kook, klerestryk, rekeninge betaal en vriendskappe in stand hou, betref.

Dis moeilik om ‘n liefdesverhouding met iemand te hê en aan albei se behoeftes te voldoen. 

Om bo- en behalwe dit, ‘n baba groot te maak wat heelnag huil en kerm, doeke vuilmaak, ‘n kind word en vreemde goed aanvang, en dan ‘n tiener word met nukke en emosies en aggressiewe gedrag, is moeilik.

Ouers kan oral verkeerd gaan.

Die dinge wat ouers verkeerd doen

Neem as voorbeeld die geval van die cool Bloubergstrand ouers.  In Blouberg het daar ‘n rykmanskind suburbia ontstaan vir Afrikaanse gesinne.  Die meeste van die gesinne het middelklas grootgeword, maar met effense sakevernuf skielik ryk begin word.  Klein gesinne, groot huise, mooi uitsig, cool surfspots.

‘n Mens sou dink dat kinders wat uit so ‘n gemaklike, homogene gemeenskap (samelewing wat eenders is) kom, min probleme sal hê, want duidelik het hulle cool ouers – ouers wat hulle kinders laat surf, poegies vir hulle koop en aparte leefareas vir hulle skep.  Privaat tutors betaal om met sukkelvakke te help, en fizzy alkoholdrankies en bier te verskaf vir kuieraandjies by iemand se huis in die omtrek.

Tog is alles nie perfek nie. 

Dalk is jy ‘n leerder wat sien dat ander kinders dit net soveel makliker as jy het – hulle dra cooler klere en word meer vryhede gegun; hulle het nuwer selfone en onbeperkte internet en DSTV, soos die Bloubergstrand-kinders.

Maar wat jy nie onder die oppervlak sien nie, is dat die ouers hulle kinders as pionne gebruik om by te bly by die ander families.  Die druk vir die ouers om cool te wees is groot en die mees byderwetse gesinne is dié wat die meeste vryhede vir hul kinders gun.  So is daar dominees se kinders wat vrylik seks het, drank wat by org-partytjies in groot volumes opgegooi word, en dagga en sterkter dwelms wat in oorvloed gebruik word.

Die kinders is so cool dat hulle geensins besef wat die nut van harde werk of deursettingsvermoë is nie; hulle leer hoe om hulle ouers te manipuleer om ‘n nuwer rekenaar vir facebook en selfoon vir MXit te kry.

All is not well in Paris and Rome.

Om groot te word 

Soos ‘n mens die einde van hoërskool nader, word ‘n mens meer onafhanklik.  Jy dink vir jouself.  Jy doen vir jouself.  Jy skep die omgewings waarin jy wil wees en kies die vriende met wie jy wil uithang.

Jou gene speel nog steeds ‘n rol t.o.v. watter hartsiektes en kanker jy sal ontwikkel, maar teen einde hoërskool moes jy al ‘n redelike idee kon kry van waarmee jy goed is en waarin jy sleg is, sodat jy die bepalende invloed wat gene op jou het, kan minimeer.

Jy sal altyd verskuldig bly aan jou ouers – vir hulle foute (wat jy dalk makliker raaksien) én vir hulle opofferings; vir hulle menswees wat hulle met jou deel/gedeel het.

Die groot lewenstaak wat jy moet deurmaak tydens hoërskool is nie om onafhanklik te word in die sin dat jy wegvlug uit die huis nie, maar om onafhanklik te wees in jou denke, jou vriende en jou identiteit.

En hopelik nie afhanklik te geraak het van rook, drink, vloek of vryery nie.

Sterkte!

Aspris #4 – sinloos vs sinneloos

Standaard

“sinloos” = sonder sin/betekenis.  “sinneloos” = sonder jou sinne/denke.

D.w.s. “sinlose bestaan” = ‘n bestaan sonder betekenis; ‘n doellose bestaan vs. “sinnelose bestaan” = ‘n bestaan sonder denke; ‘n waansinnige bestaan.

In alledaagse gepratery verwar ons soms dié twee woorde/begrippe met mekaar.  Ons sal praat van ‘n “sinnelose gesprek” wanneer ons eintlik ‘n “sinlose gesprek” bedoel.  In werklikheid sal ons dus sê iets was mallerig terwyl ons eintlik bedoel iets was nutteloos.

Sin sonder sinne? 

Vantevore (pre-postmodernisme) het mense aangevoer dat daar “sin” in die lewe is – ‘n universele doel vir mense se bestaan oftewel sin wat aan ons wese-wees gekoppel kan word. 

Deesdae (post-postmodernisme) is daar meer die geneigdheid om ‘n universele “sin” of doel te negeer (te verwerp), maar wel te sê dat elke mens ‘n eie, unieke doel/sin vir sy lewe moet skep.  Volgens ‘n postmodernistiese beskouing (en help my asseblief reg as ek dit te losweg interpreteer) is “sin” ‘n persoonlike konstruk – iets wat sin en waarde aan een mens se bestaan verleen, kan dus nie gecopy en paste word tot ‘n ander individu s’n nie.

(Altemit, dis wat fundamentele kerke met hulle onderskeie dogmas probeer doen?)

In die afwesigheid van ‘n samebindende godsdiens/geloof kan daar egter met moeite na ‘n sinvolle lewe verwys word soos in die ou dae…

D.w.s. die lewe is by verstek sinloos.  Dis ons (lewens)taak om sin tot die lewe te voeg. 

Hm.  Is die verlies aan ‘n duidelike doel nie hartseer nie?  (Al was dit arrogant om dit te wou hê?)

So my vrae vandag is: Is dit sinnevol om sin te soek?  Of is dit geheel en al sinneloos?  Is dit sinvol om jou sinne te gebruik om sin te skep?