Tag Archives: geloof

Seks, skeermeslemmetjies of soeke na sin?

Standard

Dis binnekort tyd vir my volgende Life Skills post.

Ek het nou al onderwerpe aangeroer oor geloof, cool wees, seks met skoolmeisies, gay-wees, beroepe, vryheid, vryery, integriteit, sosiale rokery, fokken gevloekery, en hoe om jou drank te handle.

Watse onderwerp wil jy hê moet ek volgende aanroer?

Hm?

Life Skills #14 – is gay-wees sonde?

Standard

lewensorientering-logoDikwels voel dit vir leerders asof die vak Lewensoriëntering (LO) slegs oor Apartheid, sokker en VIGS gaan, maar ek glo darem ons het hierso (onder Life Skills) al ‘n paar ander onderwerpe ook gedek: van rook,  drink, vloek, vry, seks, tot werkgeloofintegriteit en ontspanning.

In vandag se blogpost werk ons met ‘n raakvlak tussen religieuse studie en seksvoorligting – soos dikwels die geval in alledaagse gesprekke.  Die besprekingsvraag is: Is gay-wees sonde? 

Hoe beantwoord ‘n mens so ‘n gelaaide vraag?

Op ‘n blogruimte, of in ‘n klaskamerbespreking, of om ‘n braaivleisvuur, is dit belangrik om seker te maak wat bedoel word met ‘n vraag.

Ons is gewoond daaraan om vinnig antwoorde te moet gee op vrae: “Ja!” of “Nee!” of “Dalk.” of “Whatever.”  Meeste vrae in klastyd toets slegs kennis, en vriendekring-vrae is selde bedoel om kritiese besprekings uit te lok; dit toets eerder of jy en jou pelle op dieselfde golflengte is.

Tog is dit sinvol om, as jy ‘n kritiese gesprek wil voer, eers seker te maak wat presies met ‘n vraag bedoel word. 

Breek ‘n vraag op in dele

In die vraag “Is gay-wees sonde?” is daar twee gelaaide terme: “gay-wees” en “sonde”. 

Los eers gay-wees uit die vraag, en vra: Wat bedoel ons met “sonde”?  En los dan daarna die sonde-deel, en vra weer: Wat verstaan ons onder “gay-wees?”.

Problematisering van die konstruk “sonde”

Uiteraard, soos ons in ons vorige gesprek oor gelowe en siele gepraat het, is die meeste woorde wat te make het met godsdienste, ‘n bietjie vaag en moeilik om te definiëer.

Een van hierdie godsdiens-tameletjies is die idee van “sonde”, met sy gepaardgaande afleidings t.o.v. “hel” en “satan” en ‘n “veroordelende godheid”.

Dus, as jy ‘n vraag vra oor “Is … sonde?” dan moet jy eers seker maak wat met “sonde” bedoel word.  En as jy van die definisie verskil, dan moet jy eers dít uitklaar voordat jy die specifics van die vraag kan beantwoord.

Hoekom word die vraag gevra?

Gestel jy en jou maters praat oor sonde.  Waarom praat julle daaroor?  Is julle besig om te wonder of iets (gay-wees, voorhuwelikse seks, videospeletjies, ‘n wit leuen vertel, moord pleeg, pornografie kyk) reg/verkeerd is volgens jou religieuse tekste?

Of is julle besig om ‘n saak uit te maak om iemand anders te spot en/of te veroordeel/uitkryt as ‘n sondaar?  (Dalk wil jy dan jouself eerder uit die gesprek onttrek?)

Indien jy werklikwaar wonder oor die vraag vanuit ‘n geloofs- of morele oogpunt, dan maak dit waarskynlik sin om wat jy onder “sonde” verstaan, nog verder te verfyn.

Verfyning van die konstruk “sonde”

Probeer so duidelik en ondubbelsinnig uitklaar wat julle met “sonde” bedoel.  Vra jy eintlik of dit moreel regverdigbaar is, d.w.s. of daar iets “verkeerd” is met die aksie, of wil jy weet of dit spesifiek volgens die Torah of Qu’ran of Bybel en Veda verdoem word?

Wees ook duidelik ten opsigte van watter denominasionele beskouïnge jy as vertrekpunt gebruik al dan nie.  D.w.s. as julle almal Grieks Ortodoks Christelik is, dan kan julle vanuit daardie oogpunt die saak bespreek, maar as een outjie Rooms-Katoliek en die ander ou agnosties en die ander ene NGK is, dan sal julle waarskynlik met ‘n meer algemene (d.w.s. ‘n minder geloofspesifieke) definisie vorendag moet kom, sodat julle van dieselfde idee van “sonde” kan praat.

Problematisering van die konstrukte “gay” vs “straight”

Daar is baie stereotipes oor gay mans wat met flappende handjies hare sny.  As jy wil praat oor gay-wees in die breë, moet jy seker wees hoe jy dié groep definiëer: sluit dit mans en vroue in?  Praat jy van anale penetrasie of bloot verlief wees op iemand van dieselfde geslag?

Beskou jy gay- en straight-wees as twee diskrete opsies wat jy t.o.v. seksualiteit het, of lê jou oriëntasie op ‘n kontinuum tussen twee uiterstes vanaf baie verfynd tot baie butch?

Beskou jy gay- en straight-wees as ‘n keuse of van genetiese oorsprong, of as ‘n kombinasie van die twee (genetiese predisposisie met ‘n mate van besluitneming)?

Verfyning van die konstrukte “gay” en “straight”

Voor jy kan debatteer of gay-wees sonde is of nie, moet jy eers kan ooreenkom t.o.v. van wat gay-wees is.

Weereens, as jy heelwat verskillende mense het wat deelneem aan die gesprek, sal jy dalk op ‘n meer algemene definisie ooreenkom, soos: mense wat dit verkies om in ‘n intieme verhouding met ‘n persoon van dieselfde geslag te wees.

Voor jy ‘n opinie waag, oorweeg eers die teenoorgestelde

Is gay-wees heilig?  Is straight-wees sonde?

Probeer om argumente vír en téén dié vrae te skep.  Ja, gay-wees is heilig, want in die Griekse tydperk het filosowe soos Plato en Sokrates mansliefde as die hoogste vorm van liefde aangeprys.  Verder is en was van ons mees beroemde kunstenaars gay, of dit nou Michelangelo of Leondardo da Vinci was, of Freddy Mercury en Elton John.

Nee, gay-wees is nie heilig nie – ‘n mens kan nie heiligheid aan seksualiteit koppel nie.  Inteendeel, in vele gelowe moet monnike selibaat bly – enige intimiteit, hetsy met ‘n man of ‘n vrou, is dus taboe as dit by heiligheid kom.

Ja, straight-wees is sonde: mans wat roekeloos by vroue slaap soos die media dit alledaags voorstel, veroorsaak ongewensde swangerskappe en versprei VIGS in Afrika en lei tot seksuele diskriminasie in die werksplek.  Die tipiese mans- en vrouerolle is barbaars en ongekultiveerd en boos.

Of nee, straight-wees is nie sonde nie: dit is die natuurlike wyse van voortplanting by die mens en dier.  Daarom kan jy hom/haar nie a.g.v. sy/haar straight-wees oriëntasie veroordeel nie.

seunssoen-teen-n-glasruit

Ná dié denkoefening, waag jou opinie – en dink aan ‘n voorbeeld, maar wees oop vir teenargumente

Dalk wil jy sê: Ja, gay-wees is onnatuurlik.  Die vagina en penis vul mekaar logies aan en kan lei tot die voortplanting van die mens.

Maar dan moet jy bereid wees om te luister na biologiese teenargumente.  ‘n Man het ‘n g-spot via sy anus.  In die diereryk het jy talryke voorbeelde van homoseksuele gedrag by diere.  Seks by die mens (en sekere ape, dolfyne) is nie net vir voortplanting nie.

Jy kan slegs ‘n religie-spesifieke standpunt aanvoer as almal daarop ooreengekom het, bv. dalk voel jy: Die Bybel sê homoseksualiteit is ‘n sonde.

Omdat julle dan vooraf bepaal het dat die Bybel ‘n geloofwaardige bron is, sal iemand anders miskien die betrokke verwysings kontekstualiseer: Destyds is vroue se rol t.o.v. voortplanting anders gesien as vandag.  Tóé het hulle aanvaar ‘n kind word gebore uit die “saad” van die vader, geplant in die “vrugbare grond” van die moeder.  Enige semen wat dus vermors is, is as ‘n vermorsing van lewe gesien, en dus as sonde.  Ook, wanneer daar van homoseksualiteit gepraat is, het dit gepaardgegaan met sodomie en promiskuïteit.  Nêrens word ‘n liefdevolle selfde-geslag verhouding soos vandag algemeen voorkom, in die Bybel verdoem nie.

Identifiseer tekorte aan kennis/inligting/begrip

Net omdat almal in ‘n groep saamstem oor iets, beteken nie dis waar nie.  Dis goed om te debatteer, maar wees altyd bedag daarop dat jou konstruk van iets (sê-nou-maar gay-wees) bloot nog nie breed genoeg uitgebrei is nie.

As jy byvoorbeeld geen doktors of prokureurs ken wat gay is nie, maar net hair dressers en waitors in die Kaap, dan kan jy onmoontlik nie tot ‘n baie wyse gevolgtrekking kom van wie en wat en hoe gay-mense is nie.  Want dan het jy geen betroubare ervaring van of insig in gay-wees nie.

Netso kan jy vind dat jy dalk te min weet van wat sielkundiges, teoloë of bioloë hieroor te sê het, en agterkom dat jy dalk eers ‘n bietjie leeswerk moet gaan doen.

Die Grondwet en antwoorde op moeilike vrae

Die wêreld is vol stereotipies en vooroordele.  Veral organisasies wat voorgee om te weet wat “Reg” en “Verkeerd” is, sal dikwels stereotipes bevorder en sekere mense verwerp.

In die era van demokrasie, waar vryheid en die reg op lewe as fundamentele regte in grondwette wêreldwyd vasgepen is, beantwoord ons dikwels moeilike vrae deur aan die individu die vryheid te gee om self oor die uitleef van sy/haar seksuele oriëntasie/geloof/kultuur te besluit.

Die Suid-Afrikaanse Grondwet skryf derhalwe nie vir ons voor watter geloof “waar” is, of watter seksuele oriëntasie “reg” is nie.  Ook is een ras of kultuur nie “beter” as ‘n ander nie.

Regte kom met verantwoordelikhede.  Jou vryheid om te sê gay-wees is reg en Boeddhisme is goed en Heiligabend moet gevier word, is afhanklik van medemense wat jou dié keuses onverhinderd gun.  (Mag jy ook die nodige respek, verdraagsaamheid en empatie hê om dié verantwoordelikheid na te kom.)

Life Skills #13 – Het die mens ’n siel?

Standard

Het die mens ‘n siel?

Samelewings oor die eeue heen het al in verwondering gepeins (nagedink) oor die verganklikheid (sterflikheid) van die mens.

Stof tot stof…

Van die vrae is: Wat bly oor van ‘n persoon wat in vlees en bloed – liggaamlik – sterf?  Wat bly “lewendig” nadat jy jou laaste asem uitblaas?  Het jy ‘n siel?

As tot as…

Wetenskaplik kan ons nie bewys dat ‘n “siel” bestaan nie.  Ons kan wel sê dat jou persoonlikheid gedeeltelik ingebed is in jou DNA en dat jou denke uit neuronverbindings bestaan.

Ook kan geestelike leiers dikwels nie presies opnoem wat hulle, buiten vir denke en/of persoonlikheid, met die konsep “siel” bedoel nie, en hoe dit van “liggaam” en “gees” geskei is, of tot watter mate die drie met mekaar geïntegreer is al dan nie.

Tog is dit gerieflik om van ‘n “liggaam”, “siel” en “gees” te praat; ons sien dit op Oprah en lees daarvan in populêre tydskrifte.  Duidelik het die mens ‘n spirituele/geestelike behoefte.  En is dit taalgewys handig om ‘n (unieke) “siel” binne die vae parameters van ‘n geestelike dimensie te definieer.

Die behoefte om te glo

Die mens het so ‘n geweldige vermoë om lief te hê, dat ons dit moeilik kan aanvaar dat die volle rykheid van ‘n individu se lewe net eensklaps kan verdwyn.  Ophou bestaan.  Ophou wees.

Daarenteen bied dit ons ‘n vertroosting dat ‘n siel kan voortbestaan, hetsy om gereïnkarneer te word, of om op te vaar hemel/af te daal hel toe, of om deel van die kosmiese niet te word.

Ook, omdat die mens se brein die vermoë het tot verbeelding, voel jou denke dikwels so ver verwyderd van jou liggaamlike, dat jy maklik genoeg kan indink dat daar ‘n geestelike dimensie is wat nog wyer as jou gedagtes strek.

Om te glo is beter as om nie te glo nie

Alhoewel ons nie kan bewys dat daar enige goddelike wesens is nie, het daar baie religieë oor die eeue ontstaan wat juis dít as uitgangspunt neem.

Oral om ons, sal hulle aanvoer, kan ‘n mens die skeppingsprag van ‘n godheid sien.  Dit wil voorkom asof lewe hier op aarde op ‘n intelligente manier ontwerp is, en nie net toevallig gebeur – of ontwikkel het nie.

Ons kan ook na vele spesies hier op aarde kyk, en indink dat daar ‘n wese groter as ons is.  Kyk jy byvoorbeeld na ‘n rondskarrelende mier, kan jy maklik veronderstel dat ons, as mense, maar soos miere vanuit ‘n goddelike wese se perspektief is: salig-rondskarrelend onbewus van die grotere heelal rondom ons.

In geloof is jy gebore…

Voordat ons kan dink of praat, word ons alreeds in ‘n gesin, en dikwels in ‘n geloofspesifieke kultuur gebore.  Soos ons leer kruip en praat, word ons alreeds gedoop of besny, moskee toe gesleep of van hare krishna vertel.

Ons het weinig invloed in ons ouers se keuse oor hoe ons opgevoed word en na watter skole of kerke/moskees/tempels ons gestuur word.  Ons word met Bybelverhale en Liewe Jesus groot, of woon Bar Mitzvahs by of neem deel aan Ramadan.  Of word volledig sekulêr (nie-godsdienstig) groot.

Demokrasie en facebook-opsies

Daar is ‘n magdom verskillende religieë en gelowe in die wêreld.  In die nuwe (matriek)vak, Lewensoriëntering, gaan jy te make kry met die grootste gelowe: Hinduïsme, Boeddhisme, Jodedom, Christendom en Islam, maar daar is nog ‘n verskeidenheid ander religieë (en denominasies) en gelowe/filosofieë wat jou ‘n leeftyd lank kan besig hou.

Kyk maar net na al die opsies wat jy onder jou facebook profile kan lys, vanaf sekulêre humanis tot vriendelike ateïs.

Binne ‘n demokratiese opset hanteer die Grondwet alle gelowe gelyk.

Om te glo, is oneerlik

Wanneer jy tiener word en besig is om volwasse te raak, begin jy om oor baie sekerhede van jou kinderjare te twyfel.  Jy begin besef dat jou ouers ook feilbaar is, dat die Bybel, Qu’ran en heilige geskrifte deur mense geskryf is, en dat daar debatteerbare issues is in die geloof wat jy aanhang.

Skielik is baie van die sekerhede skoonveld.  En om nou nog boonop met soveel ander moontlike religieë oorweldig te word, kan jou laat voel dat dit bitterlik oneerlik is om jou kindertyd-god blindelings te aanbid.

Inderwaarheid is ‘n geloofskrisis ‘n teken van volwassewording.

Wedywering om jou siel

In dié fase van jou menswees, sal jy dan ook oplet dat verskillende kerke en godsdienste om jou “siel” begin wedywer: elkeen stop hulle pamflet in jou hand en belowe antwoorde op al jou vrae.

Veral fundamentalistiese kerke beloof dikwels om ál die regte/verkeerde dinge namens jou te onderskei, met ‘n dogma wat Sonde en Waarheid uitspel en van mekaar onderskei.

Wees veral bedag op omgewings wat verdoemenisse uitloof; die geskiedenis is vol sektes wat mense opsweep deur op die sondes van die samelewing te hamer.  ‘n Goeie dosis common sense is nodig om ‘n opswepery deur dweeppredikers te kan uitken vir wat dit is.

Om die dood toe

Wees gerus.  Jy het ‘n leeftyd om salige rus vir jou “siel” te vind.  Maak jouself intussen oop om met belangstelling en deernis na ander mense se geloofsoortuigings te luister – jy sal dit gerusstellend vind hoe baie ooreenkomste daar tussen verskillende gelowe en godsdienste is.

Die eerste vraag bly staan: Het die mens ‘n siel?  En dis ‘n moeilike vraag om met sekerheid te antwoord.

‘n Geldige antwoord – miskien die mees logiese antwoord op dié vraag – is “Nee, die mens het nie ‘n siel nie”.  Maar dan is dit nog steeds belangrik om ander mense se “ja”-antwoorde en -sieninge te probeer verstaan.

Dieselfde geld natuurlik ook as jy “Ja, die mens het ‘n siel” antwoord; dit gee jou nie die reg om diegene wat nie in ‘n siel glo, se menings te verontagsaam nie.

Trouens, as jy glo jy het nét één lewe in die híér en nóú, dan het jy waarskynlik ‘n meer intense waardering vir die lewe as iemand wat in ‘n nadoodse nirvana glo.

O ja, “Dalk” is ook ‘n antwoord.

Tafeltennis as mantra

Standard

Vir sommiges is ‘n stoomwarm bad met die flou lig van flakkerende kersies die salige rus wat hulle soek.  ‘n Ruimte waarin gedagtes kan verdamp en jou lyf ontspan.

Ander mense verkies die salige stilte tussen asemhalings, waar jy net fokus op jou ritmiese inaseming en uitaseming en inasem en uit en in.

In sekere gelowe rig jy jou gedagtes op ‘n godheid, of prewel jy jou langsamerhand in ‘n trans.

Dalk gaan sit jy onder ‘n boom en luister na die getjirp van voëltjies.

Dalk rol jy jouself in ‘n lotusposisie op ‘n oefenmat.

Dalk hou jy stiltetyd en lees ‘n heilige boek.

* * *

Ek speel tafeltennis.

Met ‘n dartelende arm ravot ek op die ritme van ‘n hoppende balletjie lug.  En my gemoed lig.

* * *

In watter sanskrit lees jy jou mantra?  Of anders gestel, wat bring vir jou rus?