Tag Archives: oriëntering

Skoolhoofde wat graad 8’s laat doop, moet strafregtelik vervolg word

Standaard

Hierdie foto’s is vanjaar op ‘n skool se webtuiste gelaai onder die lêer Gr. 8-Oriëntering:

        

Ek sê dank die skoolhoof summier af!

Of hoe voel jy? Is dit alles deel van opbouende pret?

>>

Solank as wat ons omgewings aanhou skep waar matrieks, weens hulle ouderdom, dink en glo hulle is beter as ander – en hulle die mag gegee word om hulle gesag uit te oefen – kan ons nie ‘n oop, demokratiese samelewing daarstel nie.

As jy iemand waarlik wil laat tuis voel tussen ander, voel ek, is dit nie nodig om hom/haar af te breek en dán op te bou met verwagtinge van blindelingse lojaliteit nie. Nee. Die kere wat ek werklik gewaardeer gevoel het as skoolleerder, was daardie kere waar persone my behandel het, nie as die kind wat ek was nie, maar as die grootmens wat ek besig was om te word.

En om blindelings in iets te glo… watse burgers lei ons vir die samelewing op?

>>

Waardegedrewe koffie en die gelykenis van motorwas

Standaard

“Hey, kom gerus in,” nooi ek die primarius binne.  Sy koshuis oefen venstersdanse op die gras.  Hulle eerstejaars het sweepmerke op hulle bene wat hulle trots afshow vir die vrouestudente met wie hulle skakel.

“Dankie, Meneer.” antwoord hy beslis.

“Nee wat, jy hoef my nie te ‘meneer’ nie,” lag ek.  “Noem my sommer André,” sê ek.  “Koffie?”

“Nee dankie, Meneer.  Uhm.  André.”

“Ag, wel, die water kook al…” paai ek, “Of wil jy eerder koeldrank hê – of sap?”

“Koffie is reg, dankie… André.”

>>

>>

“Ek het met een van jou eerstejaars gesels…” lei ek in, en talm ‘n oomblik vir vir die nodige dramatiese effek. “Lyk my julle doen ‘n goeie werk,” verras ek hom met iets positiefs.

<ongelowige stilte>

“Hy is regtig trots op julle koshuis,” vertel ek verder “…en hy sê hy geniet elke oomblik.”

Ek verduidelik hoekom ek met die eerstejaar beginne gesels het; hy het oorkant die grasvlakte regop gestaan en afkyk, alleen by ‘n groepie seniors wat hom peper met vrae.  Ek brei nie verder daaroor uit nie.  Noem niks van die Weet jy waar is Modderdam?-vraag nie.

Die primarius wag vir die “maar” wat moet volg op my kompliment en saaklike stellings.

Ek noem dat die eerstejaar van die platteland van ‘n plaasskool af kom – daar is hy op skool ingelyf, so, hy is ‘n tawwe kalant.  Hy (die eerstejaar met wie ek vroeër gesels het) het gesê dit was pret toe die eerstejaars die dag tevore mekaar se hare geskeer het; van die ouens was regtig moeg vir hulle haarstyle en hulle geniet dit om eenders te lyk.

“Dit was heeltemal vrywillig; hulle het dit self gedoen…” skerm die primarius.

“Ja-nee,” sê ek en beweeg van die onderwerp af: “…dis mos maar altyd moeilik om te sê met groepe: mense voel mos maar jy moet doen wat die ander doen… so dis maar moeilik om te sê wat is ‘vrywillig’ of nie… Maar nietemin, die eerstejaar was vol lof vir julle program tot dusver!”

>>

Die water kook klaar en ek skink twee koppies.

“Skuus, ek sien ek het nie melk nie, maar hierso is suiker?” bied ek aan.

Hy gooi ‘n lepel suiker in, roer dit om.  Ek haal eetgoed uit my kas en ons gaan sit.

“Dis seker ‘n bietjie intimiderend om te moet gesels met ‘n ander wyk se hoof?  Jammer as dit ongemaklik is; ek hoop dis oraait?”

“Ja-nee, dankie, geen probleem!” sê die primarius en sluk aan sy koffie. Hy sak met sy rug terug in die swaar leunstoel waarin hy sit.

“Snaaks, ek was ook ‘n HK-lid op my dag,” sê ek en blaas my beker koel (want die koffie is warm, sonder melk).  “Ons het ook die eerstejaars so laat afkyk – maar dit was nou in die vorige millennium – ek verstaan dit nogal… en dit lyk my julle het hulle nou presies waar jy hulle wil hê; jy drill hulle aan die begin so ‘n bietjie en breek hulle effe af, en dan op die derde dag kan jy begin fun hê met hulle en hulle gees opbou.”

Ons lag oor die eerstejaars van die vorige dag wat soos ape op vier bene agter die HK-lid met die bynaam ‘Bobbejaan’ moes kruip-spring-stap.  Daar is ‘n plek vir belaglikhede, beaam ek.  (Studentepret is ook ‘n waarde.)

Ons gesels ‘n bietjie oor hulle spesifieke konteks.  Die koshuis waarby hy is, bedien merendeels nie-universiteitstudente en is op ‘n ander kampus geleë.

Ek bied vir hom van die koekies aan wat my buurvrou gebak het.

“Ons het ook so gemaak met ons eerstejaars die eerste jaar; hulle aanvanklik gedril asof hulle in die weermag was.”  Ek sluk stadig aan my koffie.  “Maar op die ou end was ek vir drie jaar in die HK…” noem ek, want ek wil hê hy moet weet dat ek uit ervaring praat. “Dinge het nogals verander oor daai tyd.”

>>

En hier gebruik ek toe ons ervaringsleer van sopas as voorbeeld:

“Jy weet – in my derde jaar van HK-wees, het ons probeer maak soos nou…” Ek beduie na óns wat sit en koffie drink.  “Jy weet, ek – as senior ou – nooi vir jou, sê nou maar ‘n eerstejaar, in vir koffie.  Ons sit, gemaklik, drink koffie, en praat soos twee gelykes met mekaar.  No frills, no fuss.  Geen ja-meneer, nee-meneer nie.  Jy kan vir my vrae terugvra; ons ‘jy’ en ‘jou’ mekaar, maar dit beteken mos nie ons het enigsins minder respek vir mekaar nie?

“Maar in my eerste jaar in die HK was dinge anders; ek sou vir ‘n eerstejaar corner en sê: ‘Jar, maak vir my koffie!’  En as hy dit bring, aandring op beskuit.  En dan wanneer ons sit, sou ek hom ook vrae gevra het, amper soos daai seniors net-nou vir die eerstejaar.

“Die doel is dieselfde,” verduidelik ek. “En die uitkoms eintlik ook.  Ek bedoel, die seniors wil ook maar net die eerstejaar leer ken.”

>>

Ek en die primarius gesels nog verder tot ek seker is hy verstaan die gelykenis.  Daar is twee maniere om saam met ‘n eerstejaar koffie te drink: jy kan hom forseer om vir jou koffie te maak, of jy kan hom nooi sodat jy vir hom kan skink.

“Dink jy nie hoe ons dit nou doen, hierso, is gemakliker nie?”  buig ek my vraag retories.  “Om as gelykes te sit en te gesels.  En dis eintlik al wat die universiteit wil hê; dat HK’s eerder werklik vriendelik is, en om jou in te nooi soos dít, is mos gasvry.”

Die prim stem saam.  Hy ken die rympie van Vriendelik, Gasvry en Menswaardig.

>>

“Toe ons soos in die ou dae gedoop het, die eerstejaars laat afkyk het en opdragte op hulle geskree het, het ons gevind hulle bly nog vir maande op hulle hoede vir ons. Julle vind dit sekerlik ook,” sê ek, “dat hulle eintlik net leer hoe om ‘n masker voor te hou.”  (Dat hulle jou aanhou ‘meneer’ noem, al vertel jy hulle jou regte naam.)

Ek vertel die primarius van nóg ‘n voorbeeld, van hoe eerstejaars jou motor sal was in die eerste week as jy hulle ‘n opdrag toesnou, maar dit nooit weer sal doen later die jaar nie, en beslis nie vir ‘n senior as hulle eers tweedejaars is nie!  Daarenteen, as jy self jou kar was op ‘n warm dag en iemand nader wink om te help, is daar min mense wat só ‘n uitnodiging sal weier, en diegene wat saam met jou dit meemaak, sal dit weer saam doen, uit respek en vriendskap, en pret.

“As respek die einddoel is, met watter metode dink jy is jy meer suksesvol?” vra ek.

>>

“Toe ons begin het om die aanspreekvorm te verander, die doopluitenant geskrap het, en in kleiner groepe medemenslik met die eerstejaars gepraat het, toe was daar geen sprake van maskers en voorbehoud nie.  Jy kon vinniger vriende maak; die ouens se ware persoonlikhede leer ken.

“En jy moet eerlik wees; jy kan tog nie met integriteit heel vakansie ‘n baard groei – en glo dis die regte ding om te doen – én probeer om onintimiderend en vriendelik te wees nie?  ‘n Woeste baard sê tog nie ‘welkom’ nie.”

>>

Voor ons koffie op is, moedig ek die primarius aan om leiding te neem en sy koshuis se denke deur die loop van die jaar te probeer verander vir 2012.

Om dinge bloot te doen soos in die verlede, verg geen leierskap nieLeierskap is om die tekens van die tye te lees en jou instelling daarmee te probeer belyn; mense se koppe te swaai.

“Wat jy met intimidasie regkry, is om soldate af te lewer wat luister na als wat jy sê en jou opdragte presies uitvoer,” sluit ek af.  “Maar dis nie wat ons by ‘n universiteit wil hê nie… By ‘n universiteit wil ons juis hê dat almal gelyk is, en idees kan uitruil, krities kan wees, dinge bevraagteken.  Die land kort oopkop, demokratiese landsburgers.  Nie ouens wat afkyk en wag vir ánder se opdragte nie.

>>

Ons groet vriendelik.

Later die aand hoor ek ‘n HK-lid skree: “Kyk op, eerstejaar!”

>>

‘n Kosmetiese verandering, ek weet, maar dalk tekenend van iets méér.

Of altans, so hoop ek.

>>

Jou eerste dag op universiteit: nou wat nou?

Standaard

So, vandag val vele studente hierdie kampus binne.

Wat kan julle verwag?  Hoe moet jy die eerste paar weke benader?  Hoe verskil ‘n universiteit van skool?

Welkom

As nuweling-eerstejaarstudent is dit moeilik om te weet wat om te verwag.  Jy kom na ‘n kampus veel groter as jou skool, waar jy vir lektore, anders as vir onderwysers, soms werklik bloot ‘n nommer is.

Jy kom na ‘n warm dorp met temperamentele weer.  Waar jy nogals veral in dié tyd soms regtig kan sweet.

  • Drink baie water
  • Smeer sonbrandroom gereeld aan
  • Bring gemaklike skoene – en genoeg sokkies
  • En let op: die skril klank wat jy hoor, is dié van sonbesies in die bome

>>

‘n Verwelkomingspan met ‘n plan

Jou eerste “hallo” is waarskynlik vanaf lede van ‘n privaatwyk of koshuis se huiskomitee (HK) – ‘n groep wat deur hulle medestudente in Augustus laasjaar tot leiersposisies verkies is.  Ook is daar mentors, senior studente wat aangestel is om jou by te staan met vrae oor jou studies.

Die HK en mentors gaan  jou die kampus wys, begelei tot by al die regte registrasielokale (waar jy soms in lang toue gaan wag) en probeer om jou te laat tuis voel tussen ‘n klomp mede-eerstejaars en ander vreemdelinge.

  • Wees bedagsaam
  • Neem deel
  • Let op wat die koshuis/wyk se waardes en etos is
  • Wees oopkop en gewillig, maar moenie als vir soetkoek opeet nie
  • Luister en moenie konstant vrae vra nie; die HK en mentors sal waarskynlik nog by die antwoord kom

Die verwagting by seniorstudente is dat jy ná die verwelkomingstydperk ‘n sin van kameraderie en lojaliteit met jou mede-eerstejaars en HK sal hê, en toekomstige funksies en bymekaarkom-geleenthede sal ondersteun.  Kortom, hulle hoop jy hou van die plek en sy mense.

Mede-nuwelinge

Maak vriende met die nuwelinge om jou.  In die eerste week het jy briljante kanse, met die huiskomitee wat waarskynlik hope “skakelings” en “ken-mekaar” sessies gaan reël.

  • Wees oop vir nuwe vriendskappe, juis met mense vir wie jy nouliks ken
  • Hou gerus ‘n notaboekie byderhand, vir name en adresse, kontaknommers en sulke dinge
  • Glimlag, groet, borsel jou tande, rol sweetweerders aan en wees ordentlik
  • Dink aan interessante vrae, bly weg van uitvra oor matriekpunte of vakrigtings; luister, en wees geïnteresseerd
  • Gebruik jou ketel, maak koffie, nooi mense.
  • Moenie probeer om onmiddellik jou droomman of -vrou te ontmoet en met soet woorde te vlei nie

>>

Respek, sonder gesag

Die verwagting vanaf universiteite se kant af, is dat die studenteleiers geensins optree soos boelies nie.  Immers, as mense jou volg slegs omdat jy hulle dreig, is jy nie juis ‘n leier nie.

Tog is dit ‘n strik waarin baie HK-lede trap.  Hulle dink jy moet as leier die baas wees, soos ‘n skoolhoof wat op kinders skree.  Daarom sal hulle dalk ‘n persona aanneem, ‘n skyn-self wat kamstig ouer is (soms groei mans baarde, of vroue HK-lede maak asof hulle alreeds verloof is), en wat moerig is, soos ‘n kwaai ouer wat op ‘n kind skree.

  • Pasop vir HK-lede wat die pot mis sit.  As daar op jou geskree word, mis hulle die punt
  • Nietemin, wees hulle, in soverre hulle nie te veel kwaad doen nie, maar genadig.  Besef dis ‘n skynbeeld wat hulle tydelik voorhou; hulle sal julle niks maak nie
  • Rapporteer wel jou HK se gedrag aan jou koshuis/wyk se monitor en/of die inwonende hoof.  Hulle aanbevelings word in ‘n verslag gepubliseer en help dan die volgende jaar se HK om te verbeter op die foute wat hulle maak
  • Alhoewel hulle benadering dalk verkeerd is, is hulle einddoel wel positief: hulle wil julle saambind as ‘n eenheid wat trots is op die nuwe identiteit wat jy bykry
  • HK-lede wat jou probeer intimideer, doen dit op verskeie subtiele en eksplisiete maniere, hulle speel vreemde musiek (opera of kindermusiek) om julle wakker te maak soggens, hulle laat tree julle aan in rye asof julle in die weermag is, laat julle dalk afkyk grond toe, praat met julle asof julle kinders is, spreek julle minagtend aan, terwyl hulle oordrewe titels vir hulleself toe-eien, hou julle in die duister oor die verwelkomingsprogram wat voorlê, en jaag julle aan van een plek na die ander, soos ‘n trop skape; hou brandalarmoefeninge in die middel van die nag.
  • Steve Biko (‘n SA vryheidsvegter) het gesê: the most potent weapon of the oppressor is the minds of the oppressed.  Bly sterk.

>>

As jy beginne moeg word

Jy kom sopas van ‘n vakansie waar jy ‘n luilekker lewe gehad het.  Die ritme van jou doen en late was als onder jou beheer.  Dalk was jy selfs ‘n jaar oorsee.  Maar nou word jy saam met ‘n gretige groep gevra om ‘n klomp aktiwiteite op uitgewerkte tye van smôrens vroeg tot saans laat te doen.  Jy sal dalk moeg word.  Veral teen dag drie.  Want dis mos maar soms moeilik om aanvanklik op ‘n nuwe plek aan die slaap te raak en, om heeldag besig te wees, eis sy fisieke tol.

  • Eet genoeg.  Jy kort die energie vir rondstap van die een uithoek van die dorp na ‘n ander
  • Gaan slaap so vroeg as wat jy kan
  • As jy vir lang tye regop moet staan, wieg op jou voortone en dan jou hak, om jou bloedsomloop aan te wakker en nie flou te val nie
  • As jy moeg of duiselig voel, gaan sit.  Jy hoef niemand se toestemming te vra nie.

>>

Registrasie en wat jy moet swot

Om te besluit watter rigting om in te studeer, is intimiderend.  Sommiges weet al van jonks af wat hulle wil word, en vir hulle is dit maklik, maar vir die res is dit ‘n amper-onmoontlike besluit met te veel opsies.

  • Sorg dat jy registreer vir die kursus waarvoor jy aansoek gedoen het, en met jou ouers bespreek het
  • In die eerste paar weke van die kwartaal is daar altyd nog tyd om van kursus te verander – vind uit wat die sperdatum daarvoor is en teken dit in jou dagboek aan
  • Elke universiteit het ‘n studentevoorligting- en ontwikkelingsentrum waarby jy kan gaan aanklop vir gratis beroepsvoorligting; gebruik dit en gaan maak ‘n afspraak
  • Woon getrou jou klasse by, en kyk of jy dalk by ‘n ander kursus ook kan gaan inloer tydens een van jou af-periodes, en besluit dan mettertyd
  • Onthou, daar is niks wat jou keer om op 40 weer ‘n ander beroepsrigting in te slaan nie; hierdie is geen kortste-pad-na-sukses speletjie nie; hierdie is ‘n algemene eerste opleiding om jou toe te rus vir verdere studie en beroepsgroei

>>

As die seniors beginne terugkom

As jy dit unlucky getref het, en jou HK probeer julle die heeltyd intimideer, dan sal hulle waarskynlik die illusie skep dat Wanneer Die Seniors Terugkom, Dán… maar die werklikheid is eintlik maar presies soos wat jy dit self kan indink: die “seniors” is maar net jongmense wat die vorige jaar vriende geword het, wat ná ‘n lang vakansie terugkom.  Hulle gaan raas, mekaar gul groet en ‘n lekker tyd hê.

Dit is deel van die ritme van kampuslewe dat daar elke jaar ‘n nuwe toeloop van studente is; dit is dus nie onverwags of uiters vreemd nie.

  • Groet diegene wat deel is van jou omgewing vriendelik
  • Wees oop om jouself voor te stel, en probeer om hulle name te onthou
  • Moenie bang wees nie, en verwag ‘n jolige geraas

Wat die universiteit betref, wil hulle koshuise en wyksareas omskep in demokratiese luister-, leef- en leerruimtes waar studente van alle jaargroepe en nasionaliteite met mekaar kan praat, debatteer en van mekaar kan leer.  Studente kom egter direk van skool, en dáár is daar dikwels sterk onderskeid tussen graad 8’s, seniors en matrieks, met die onderwysers en skoolhoof bo-aan die magshiërargie.  Ons wil nie dit by ‘n universiteit hê nie.

‘n Universiteit is ‘n plek van kennis, waar almal: eerstejaars, M-studente, lektore, professore inkluis, besig is met dieselfde edele doel: om kennis te skep en met mekaar te deel.  Ons is almal volwassenes in die sisteem, en as jy ‘n idee het, moet jy dit, op wetenskaplike wyse, kan voorhou aan ander, ongeag jou ouderdom.

Maar wees bedag dat daar by heelwat mense steeds ‘n versugting na hiërargieë is – veral tweedejaars smag daarna om nie meer juniors te wees nie.  Dus, wees dalk aanvanklik bereid om die mindere te wees, bloot uit respek.  As jy kan opstaan om vir iemand anders sitplek te verleen, bied dit gerus aan.  As jy iemand anders eerste kan laat kolf, of die bal kan gaan soek wat sopas weggemoker is, doen dit, sonder dat hulle jou vra.  So wys jy respek deur jou aksies.

Om ‘n ruimte te deel met ander

By jou ouerhuis was julle net ‘n klein groep mense.  As jy tussen meer persone bly, moet jy probeer bedag wees op hoe jou aksies op ander mense inwerk.

  • Probeer om nie te raas in gange of voorportale waar jou klank kan weergalm nie; gesels en lag eerder in jou kamer agter ‘n toe deur wat die klank absorbeer
  • Leer jou kamermaat en sy/haar gewoontes en behoeftes ken, luister dalk jou musiek met oorfone aan, respekteer sy/haar eiendom en sinchroniseer julle slaap- en opstaantye
  • Maak skoon ná jy ‘n kombuis- of badkamerarea gebruik het, of as jy iets laat val of mors het
  • Vra as jy iemand se koffie, suiker, tee, melk wil gebruik, en deel dan ook jou voorraad gelykmatig
  • Maak jou kamer- en ander deure sag toe, en wees bedag as jy jou meubels rondskuif, want die ouens onder jou kan elke skuifeling hoor

>>

Diegene wie jy agterlaat

Vir meeste skoolverlaters is die universiteitslewe die eerste keer dat hulle wesenlik weg is van hulle ouerhuis, en nie meer hoef te rapporteer wat aangaan in hulle lewens nie.  Nietemin:

  • Verbeel jou hoe jy sou voel as jy ‘n ouer was en skielik niks meer van jou kind hoor nie, ná 18 jaar.  Bel eerder gereeld, SMS, en bly in kontak, al trek die verhouding swaar
  • Koester jou vryheid ook, en wees bedag daarop dat jy nie elke naweek heelnaweek huis toe gaan nie; sien jou ouers die eerste Sondag, dan weer twee naweke daarná, maar probeer om nie elke naweek huis toe te gaan nie; jy moet meer onafhanklik word in dié fase van jou lewe – en ja, selfs sélf jou wasgoed was!
  • Werk aan jou verhouding met jou ouers, en behou ook soveel kontak as moontlik met skoolvriende, deur Facebook, ens.

>>

Verantwoordelike vryhede

Studentelewe is pret, daar is orals mooi, jongmense op kampus, daar is kuierplekke, drank, dagga, partytjies en dalk selfs strande met bikini-vroue en gespierde mans in die omtrek, as jou kampus naby die kus is.

  • Daar’s later tyd vir drink.  Kry eers jou akademiese sake in orde, wees rustig en moenie dadelik hals-oor-kop tekere gaan nie
  • Kuier saam met vriende, maar ook met nuwe mense wie jy nog nie goed ken nie, en ook met mense wat ander belangstellings as jy het
  • Besef jy is 18 en dus wettiglik volwasse en vervolgbaar vir enigiets wat onwettig is.  Om goed te breek, steel, of om onwelvoeglik op te tree, is nie aanvaarbaar bloot omdat jy ‘n student is nie; die mense omliggend tot universiteite is moeg vir gesteelde potplante en vandalisme en sal julle aankla
  • Pasop vir vry in ‘n bondel, en ken jou ABCD’s van seks
  • Ry slegs met mense wat nugter is; dronk studente is berug vir hulle dom bravade, en gevolglik begrawe ons talle belowende studente a.g.v. dronkbestuur-ongelukke

>>

Geniet dit

‘n Universiteit is nie ‘n skool nie.  Daar is nie onderwysers en leerders nie.  Almal is gelyke soekers na kennis, wat vrywillig en aspris hulleself blootstel aan mense wat anderste dink, van ander kulture afkomstig is en in ander dinge glo.  Jy leer hier hoe om te bevraagteken, hoe om krities na dinge te kyk, hoe om stomgeslaan te word deur die magdom van die wetenskap en die ryke verskeidenheid van mense en maniere om na sake te kyk.

‘n Universiteit is ook nie net ‘n plek vir beroepsopleiding nie.  Selfs al studeer jy ingenieurswese of aktuariële wetenskap, sorg dat jy die kunstenaars en kunssinniges bevriend, in hulle koppe klim en ‘n wyer wêreld leer verstaan as ene wat opgesluit is in tutoriaalopdragte en handboeke.

Geniet dit.  Maar geniet die volle ervaring, nie nét die wees-tussen-jongmense nie.  Geniet die uitdagende debatte met dosente, die laatnag-artikelsoekery vir werksopdragte, die slimmer-word en bevraagtekening van alles.  Die grootword, die geluk en seer van verhoudings, die hoop en teleurstellings van lewe.

>>

Enige raad wat jy vir ons het?

Wat’s die top tips waarmee jy jou kind/broer/suster/vriend by die universiteit sal los?

Want die ronding van haar skouers was verswelg deur ’n hoekige HK-baadjie

Standaard

Ek het eergister Academia se primaria liederlik ontstel.

* * *

Só het Academia ook deesdae ‘n huiskomitee, neem aan JOOL deel, en nóém hulle hulleself ‘n koshuis.  (Inderwaarheid  is dit ‘n woonstelblok-ontwikkeling langs die ingenieursgebou wat privaatverblyf vir sowat 600 studente bied.)

As ek daar gebly het, sou ek my eerder roem op wat die plek werklik is: nie ‘n koshuis nie, maar gerieflik-op-kampus privaatverblyf waar jy met ‘n pel in ‘n woonstel kan bly en die volgende fase van volwassenheid saam deurleef.  Waar jy kan kies hoe en wanneer jy kan kom en gaan, en waaraan jy als wil deelneem.  Dis definitief ‘n alternatief tot normale koshuis- of private huisvesting wat sy eie voordele bied.

Maar dis nie hoe hulle huiskomitee dit sien nie; hulle ís ‘n koshuis en basta!

* * *

Nietemin, dit was als my kollega se skuld.  Hy’t gevra dat ek saamgaan, volwetend dat takt nie een van my sterkpunte is nie.

Daar gekom, sit al die nuweling-eerstejaars in ‘n groot markiestent en luister hoe die huiskomitee met hulle praat.  Toe ek binne hoorafstand is, kom hulle primaria sopas aan die woord:  haar ligte somersrok belas met ‘n swaar HK-baadjie.

Sy praat.  Afkeurend.

Dan venynig.  Bitsend.  Sarkasties.

Vir ‘n oomblik verwonder ek my aan hoe onvriendelik sy is. Helder oordag. Ek verwag dat sy binnekort dubbeld gaan vou en histeries lag; haar show ontbloot vir die grap wat dit is.  Maar sy doen nie.

Die toehoorders sit met skouers omlaag en oë dwalend.  Moeg.

Dan kry die eerstejaars ‘n finale aanmaning en ‘n opdrag wat hulle luidkeels herhaal.  Toe hulle opstaan, word daar gegil dat niemand gesê het hulle mag maar opstaan nie.  Almal wag. Tot sy. Uiteindelik. Hulle verdaag.

* * *

Ek kyk nog die prim ongelowig agterna toe twee breë glimlagte kordaat voor my kom staan: twee surfer kiddies vir wie ek, toe hulle graadnege was, vier jaar terug, skoolgehou het.  Hulle is bruingebrand en in my Facebook feeds het ek gesien watse jolly matriekvakansie gettogethers hulle gehad het.  Inderdaad jong volwassenes.

Ek merk op aan hulle glimlagte dat dit die enigste tande is wat ek in die hele omtrek sien.  Almal anders se mondhoeke is stram; mense mompel sag, huiskomiteelede frons vanaf hulle podium.  Oë gluur agter weerkaatsende lense.

Met ‘n paar sekuur-geplaasde vrae aan die twee oudleerders, bepaal ek gou dat dít wat ek sopas gesien het, aan die orde van die dag is.  Kortom, in hulle eie woorde: “Die verwelkoming is crap.” (Aldus twee kommerlose stadsjapies wat gedink het hulle huur ‘n woonstel waar hulle jong volwassenes kan wees.)

Toe my vrolike vriende opmerk dat my saamnooiende kollega die primaria nader wuif, groet hulle my versigtig en vlug met bukkende skouers by die tentflap uit.

* * *

Enters the prim.

* * *

Formeel groet sy my kollega, maar ek kry die eerste woorde in: “Jy was mooi vriendelik en gasvry sopas met die eerstejaars?”

Sy skuif haar brilraam haaks, kyk na my, onseker hoe om te reageer, en kyk vraend na my kollega.  Hy stel ons voor.

“Ek het gehou van hoe opbouend jy is met die eerstejaars; regtig inspirerend,” groet ek verder.  “Jy kan sommer die positiewe energie in die tent aanvoel, hoor!”

Sy snap die sarkasme en verweer met ‘n verduideliking wat sy verskonend aanbied.

My kollega bly tjoepstil en luister gul.  (Dit is immers hoekom hy my saamgenooi het.)

* * *

Die gesprek stuur ewe sinies, klinies en sarkasties voort.

Sy regverdig haar aksies, maar elke keer as sy na die “children” of haar “first years” verwys, swaai ek haar woorde om en vervang dit met “jong volwassenes” – dan klink haar verduidelikings bra belaglik.

* * *

Ná ‘n ruk, stop ek en verduidelik die oorkoepelende ironie waarmee ek besig is: Die sarkasme wat ek aspris meerderwaardig aan haar opdis – is soortgelyk aan die styl en toon waarin sy as primaria sopas met die nuwelinge gekommunikeer het. Ek vra haar hoe dit voel.

Die woede, veragting en moedeloosheid wat by haar opwel, is soortgelyk aan die emosionele respons wat dit by die eerstejaars veroorsaak.  Is dít haar doel?  Om die eerstejaars netso verkeerd en magteloos te laat voel?  Sou sy nie ‘n vriendeliker, gemoedeliker gesprek wou hê nie?

* * *

Vir ‘n rukkie bly sy stil, maar bied vir oulaas ‘n laaste argument: “Sy dóén haar werk,” sê sy, en begin alles te lys wat sy en haar huiskomitee in die paar dae alreeds vermag het.

Sy verwyt my.

Ek stop haar.

Met veel gesag en geen genade berispe ek: “I never said you are not doing your job…”

Sy sug, effens verlig, skielik kwesbaarder as vroeër.

“…I am saying that you are doing your job …badly.”

Toe gaap haar saamgeperste lippe vir die eerste keer effens oop.

En sonder verdere woordewisseling stap sy weg.

* * *

My oë volg haar soos sy spoedstap na die HK-kantoor toe (die naaste ontsnappingsweg): die ronding van haar skouers welliswaar deur haar baadjie verswelg, maar ek kon tog sien, toe sy die deur oopsluit, hoe haar skouers beginne ruk.

Vir ‘n oomblik was Academia se primaria weer ‘n eerstejaar.

* * *

En dit was maar crap.

In die aande het ’n kaalkop-bebaarde senior met ’n piksteel deur die gange gestap

Standaard

Toe ek as eerstejaar by my universiteitskoshuis aangekom het, is my ouers met gul glimlagte begroet deur skyn-vriendelike huiskomiteelede (dertien verkose inwoners van die koshuis, meestal derde- en vierdejaars).

Diegene wat kon, het baarde oor die Desember-vakansie gegroei.  En die oomblik toe die ouers weg is, het hulle in nors karakters verander wat die eerstejaars laat afkyk, rondmasjeer en vir lang ure in die son staan.

Ons moes elke HK-lid “Meneer” noem, met ‘n rympie wat soms gegroei het tot “Meneer Gees-en-Deelname Van den Bergh” of “Meneer Beheer, Ons Onderprimarius, Meneer Olivier”, ens.  Ons is op ons beurt afgejak as “jarre” en moes onsinnige takies verrig tot die HK se plesier.

Soos die oriënteringsweek verbygesloer het, het die HK ons emosioneel en fisies afgebreek en strategies dag-vir-dag weer psigies opgebou.  Lateraan het die eerstejaars perfek geslow-march oor die quad en netjies in gelid gemasjeer en luid geroep “Alles vir die Huis” terwyl ons met ons vuiste teen ons borskaste slaan.

Daar is geskakel met die een vrouekoshuis ná die ander, in ‘n haarfyn-uitgewerkte program waarvan die jarre net-net betyds ingelig is om betyds te kon spoedstap na die volgende ontmoetingsplek wat uitgestip was.  Ons het danspassies en krete geoefen vir JOOL-aktiwiteite; ons het langs die atletiekbaan en swembad geskree.  Trots.

In die aande het ‘n kaalkop-bebaarde senior met ‘n piksteel deur die gange gestap.  Op die boonste vloer het hulle groot klippe gerol wat druisend weergalm het bo ons koppe.  Ons moes met oop deure slaap en in koue water stort.  Elke dag “dagdrag” dra: langbroeke en netjiese hemde in ‘n snikhete son.  Die gange het geruik na stink sokkies.

Heen-en-weer het twee dooplieutenante geloop en vir ure aaneen geprewel dat ons “karakter, styl en trots” moes hê.  Dat ons die gentlemen-koshuis is.  Hoe die wasmasjiene werk.  Refreine wat herhaal terwyl die eerstejaars moeg afkyk.  Nou-en-dan het iemand flou geval van die hitte.

Toe die seniors terugkom, het hulle geskree: “Jar, jou lewer is myne!”

* * *

Die jaar daarop is ek self as HK-lid verkies; my hare is afgeskeer – en op die laaste dag van die HK-kamp het die prim en onderprim die res van die huiskomitee ingelyf: klere uitgetrek, met visaas bestrooi, knoffel laat eet, op ‘n verlate parkeerterrein afgelaai, met duct tape vasgebind aan mekaar, twaalf houe elk met ‘n stuk pyp toegedien, en in die yskoue reën gelos.

In die donker het ons terug gestrompel, met stroop klewend tussen ons bene, en eiers, meel, aas en modder oor ons lywe.

Karakter, styl en kots.

* * *

Die jaar daarop was ek weer in die HK, saam met drie behoudende oud-HK-lede wat besluit het dié HK-inlywing moes voort.  Teësinnig staan ek toe met ‘n tuinslangpyp voor bukkende, vuilgesmeerde HK-lede.  Waansin.

* * *

Eers in my derde termyn kon ek dié onsinnigheid stopsit – en heel naweek oop en gemoedelik met die nuwe HK-lede kamp, sonder intimidasie of magspel.  Ons het die junior HK-lede gelykwaardig behandel.  Ons was vriendelik.

Vir die eerstejaars het ons op die naam begin noem; hulle welkom laat voel, laat sit in die skadu op die gras terwyl ons hulle staaltjies vertel en aanmoedig om mekaar uit te daag en vir mekaar om te gee.

Met opset het ons die doopkaptein-idee laat vaar – en elke aspek wat herinner het aan weermagpraktyke geskrap.

* * *

Want, het ek gereken: ons wil nie fikse enersdenkende soldate of flukse onbevraagtekende slawe oplei nie, maar kritiese, kreatiewe individue by ons koshuis verwelkom – wat hulle sê kan sê en inisiatief kan neem.

* * *

Ek onthou ‘n mede-HK-lid van my eerste termyn wat my berispe het: Moenie vriende maak met die jarre nie, ou – hulle is nie ons speelmaats nie.  Hulle gaan oor jou lóóp.

Hulle het nie.

Inteendeel, die eerstejaars vir wie ons vriendelik en gasvry ontvang het, en medemenslik behandel het – hulle het veel langer in die koshuis gebly, méér vir kampus gedoen en beter vriende van my geword as diegene wat moes afkyk terwyl ‘n HK-lid met hulle praat.

Waar my mede-HK-lede “jarre met kersgat houdings” gesien het, het ek ons toekomstige kampusleiers gesien.

* * *

“Ons wil nie die beste koshuis op kampus wees nie,” het die HK begin sê, “maar die beste koshuis vir kampus”.

* * *

Gister het ek weer ingeloer by my oudkoshuis.

Die eerstejaars wat leiers geword het, is nou uit.  Dis reeds drie generasies later.

Die jarre staan weer in drie rye, roep luidkeels “Meneer dit en dat” vir elke senior wat verbykom; die HK-lede is bebaard en glimlag nie.

Die eerstejaars lyk onseker en loer af ondertoe, hulle langmouklere natgesweet.

* * *

Ons is terug in die 1990’s, dink ek.

En sug.

Ek het op dag een van die Verwelkoming my HK laat huil.

Standaard

Ek het op dag een van die Verwelkoming my HK laat huil. (Ek is einde laasjaar as ‘n inwonende hoof van ‘n nuwe vrouekoshuis aangestel).

Nouja, ten minste dra die HK-lid vir eerstejaars nie meer ‘n swarthaarpruik nie. (Maar die eerstejaars mag nog steeds nie die hooftrappe gebruik nie.)

Hoe diep gesetel is die magshiërargieë op Suid-Afrikaanse kampusse nie? (Dat tweedejaars hulleself as eerstejaars se meerdere ag?)

Of is dit bloot die manier waarop ons op skool gekondisioneer word? (Kyk af, graadaggie – hardegat word sagtegat!)

Liberté, égalité ma non fraternité.

Vir senior studente om werklik eerstejaars vriendelik, gasvry en menswaardig te ontvang, moet hulle hul wynrooi baadjies in die kas ophang, van hulle high heels afklim en kruisbeen op die gras met hulle medemense (toevallig nuweling-eerstejaars) gesels.

Ons maak darem vordering.

Maar die hiërargie bly behoue.

Doop op ‘n surf-kamp

Standaard

Seniors dwing nog steeds gesag op juniors af; ongeag die Handves van Menseregte. Dopery van graadaggies (standerd sesse) is dalk afgeskaf, maar die praktyke steek oral kop uit.  Kyk af!

   

Hulle word verneder, hulle hare word geskeer en hul kaal lywe word met afval besmeer.  Geluk!  Jy het WP-kleure in surfing!  Ouboet is trots op jou!