Tag Archives: universiteit

Konvokasie se taal(e)mosie as ’n pleidooi vir Die Koerant: ’n metafoor

Standaard

Ek hou van koerante. Ek het daarmee grootgeword. Dit bevat iets van alles, met berigte van oraloor, ook in my streek. Ek hou van die tekstuur in my hand; die ritseling in my greep.

Maar hoe gemaak in ’n veranderende wêreld? Waar koerante aangevul en mettertyd vervang word met/deur ander media? Waar jy die skakel op jou ipad volg na ’n youtube clip rakende die nuus? Waar die uitgediende koerant (o)opgevou word tot flitsende lig? In die niet in verdwyn?

Sê ek nee? Basta met vernuwing…?

Eis ek, op ’n emosionele whim, dat alles in my bedrukte media behoue bly? Dat kennis in een rigting in een taal aan my kinders se kinders oorgedra word? Soos in die ou dae? In swart-en-wit?

Geen keer is daar tog aan digitale ontwikkeling nie … maar ek kan my daarteen verset! Ek kan mense wat so oud is soos ek laat saam rally en sê Hou julle hande van ons krante af! Ontwikkel die gedruktes en verligtes apart! Ja, hulle kan mos maar onse nuus copy en paste soos hulle wil; maar hou ons s’n op papier. Dié wat ipads het, kan mos enige nuus gaan lees! Behou ons Koerant soos Hy is. Dit is óns pulp dié!

[Ons kan standpunt inneem en ’n graaf plant voor die gety.]

(Ons kan ’n koerantafleweraarseun inspan om die optog te lei.)

Basta met wat die joernaliste wil doen! Ga, die redakteur behoort tog aan ons – dit is óns koerant; ons vólksbesit! Ons rég! Mijn récht. Ja, iedereen heeft recht op een naaimasjien.

>>

Lees verder …

In die dae toe universiteite nog klein was

Standaard

In die dae toe universiteite nog klein was, was onderrigleer dalk gebaseer op ‘n leersamer model as tans.

Die getalle was beter: slegs ‘n handvol studente per dosent, wat beteken dat daar in sekere dissiplines ‘n een tot een mentorskap van student tot akademikus kon wees; ‘n kollegiale atmosfeer waar studente nie en masse by die lesingsale uitgepeul het of op die trappe moes plek in neem nie, maar kritiese klasgesprekke saans by die dosent se huis kon verder voer.

Miskien was kennis toe heiliger. Studente het dosente gerespekteer vir die kosbare kennisbron wat hulle is; dosente het die geleentheid waardeer om idealistiese jongmense te kon begelei in nuuskierige, kritiese waarnemings en kreatiewe denke. Voor die taaldosent het waarlik (vanaf hul eerstejaar!) die toekomstige digters, landsleiers en denkers gesit.

In die dae voor assessering te ernstig geneem is:  ja, jy kon ‘n paar feite onthou, maar jou punt het eintlik afgehang van jou vermoë om te kon debatteer en vrae vra; deelneem; belangstel; uitdaag; omgee.

>>

Duidelik het ons iets daarvan verloor.

Ons het beslis ook heelwat bygekry – en die demokratisering van die hoër onderwys, wat universiteitskennis een van die hoofstroom-verhandelbare kommoditeite gemaak het, is op verskeie vlakke aanprysbaar.

Maar êrens, voel ek, het ons die essensie van universiteit-toe gaan; om te wil leer dink, verloor.

>>

Slegs enkele ou universiteite, waar die mure oortrek is in mos en groen blare het die luuksheid van intergeneratiewe gesprekke behou. Waar die dosente weet hulle het die toppresteerders oorkant hulle; waar daar met gedagtes gespeel word en idees vrylik seks kan hê; waar klasgrootte en voorgraadse studentegetalle klein gehou word. Waar boeke in boekrakke die koshuisgange op pad common rooms toe begelei: eeue se akademieskap.

Soveel ánder gedagtes rondom universiteit het wel vir die vale ontwikkel. Ons het assesseringsmatrikse, multiple choice vraestelle; ons het koshuise wat verwoed blinde trots en lojaliteit by hulle inwoners indwing (moet tog net nie krities wees nie!), ons het met mékaar seks, nie met skeppende gedagtes nie. Die bottels klingel in plastieksakke op ‘n Woensdagmiddag ná klas; die dosente neem verlief met die draaloë die volgende oggend.

>>

En studente leer eendimensioneel met feite omgaan: in hulle beroepsgerigte dissiplines swot hulle oninteressante, irrelevante feite op – die vetgedrukte woorde – vir ‘n toetspunt. Hulle kuier met klasmaats en kamermaats, almal met dieselfde dimensionele denke, en praat des te nimmer nooit oor akademie nie – nee, hulle moet ontsnap van ‘n ondraaglik-sinlose bestaan van toetse en take oor dinge waaroor hulle nie nuuskierig is nie – en waar nuuskierigheid ook nie verlang word nie.

Die dosente is perdalks net so afgestomp soos die sisteem.

Die stadige teug aan ‘n glas rooiwyn met glinsterende oë omdat jy die denke in ‘n kind se kop laat loskom, gebeur nie. Jy staan in ‘n klas in ‘n wolk van bordkryt om in die aand ‘n bottel rooiwyn alleen op te drink met ‘n rooi pen in die hand besig om 630 vraestelle te bepunt.

>>

Ons almal ontpit olywe meganisties.

Om gehalte te verseker, tel ons die aantal pitte (of die aantal olywe); ons kyk of die botteltjies dig verseël, die plakkertjies haaks geplak is, en dan gom ons ‘n vervaldatum einde ten laaste vas.

Die reuk van stinkende olywe kleef aan ons hande.

Maar ons ontwikkel nooit ‘n smaak – die liefde – daarvoor nie.

Eerder ‘n gebottelde haat, ‘n walging, ‘n klein klotsel kots in die keel, uitgestal op ‘n rak.

Die era van ’n strikdas-professor voor ’n swartbord en ’n klomp enerslykende rykmanskinders is altoos verby

Standaard

Ek is nie ‘n kenner van universiteite nie, maar weet wel dat die “idee” van wat ‘n universiteit is, voortdurend verander.

Sommige geboue mag dalk eeue oud wees, maar hoër-onderwys wetgewing, befondsingsformules en wat ons verstaan onder die kernfunksies van ‘n universiteit, verander wêreldwyd.  Dit evolueer soos ons verstaan van onderrigleer toeneem en soos die konteks (en uitdagings) van universiteite glokaal verander.

>>

Ondanks dié constant state of flux, beskou baie afgestudeerdes hulleself intuïtief as eksperts en huiwer hulle nie om hulle stuiwer in die armbeurs te gooi as dit gaan oor universiteitsdinge nie.

(Dis nie sleg om deel te neem aan ‘n gesprek nie; dis net goed om te besef wanneer jy dalk beperkte kennis oor ‘n onderwerp het.)

>>

Wat het verander sedert ‘n vorige generasie graad gevang het?

  1. Regoor die wêreld is daar ‘n drastiese toename in studentegetalle en ‘n tekort aan fasiliteite (massification of the Higher Education sector).
  2. Waar universiteite vantevore befonds is op grond van studenteinskrywingsgetalle, ontvang hulle subsidies op grond van die getal studente wat afstudeer (gradueer) en die kursus wat hulle volg.  Verdere fondse word ingewin deur kontraknavorsing en borgskappe.  Studente se klasgelde dra sowat ‘n derde by.
  3. Die deurvloei van studente, d.w.s. studentesukses is veel belangriker as vroeër, studente word vinniger verbied om verder te studeer as hulle nie genoeg krediete verwerf nie, en akademiese steundienste speel ‘n meer sentrale rol.
  4. Navorsing ontvang groter subsidie as onderrig.  Akademici is konstant onder druk om groot eerstejaarsklasse te hanteer én wetenskaplike artikels in geakkrediteerde vaktydskrifte gepubliseer te kry.
  5. Personeelaanstellings is moeilik; wêreldwyd sukkel dit om jong akademici aan te stel in die plek van ouer garde wat aftree.  Die status en gerief van akademikus-wees, het, relatief tot ander beroepe, afgeneem.
  6. Die aard en omvang van vakinhoude is meer dinamies (verander meer gereeld) as in die verlede.
  7. Minder klem word geplaas op die blote memorisering en weergee van inhoud; die vaardighede wat jy kan demonstreer en die waardes wat jy aangeleer het, is van groter belang.  Dit bied uitdagings t.o.v. assessering.
  8. Die onderskeid tussen residensiële en afstandsonderrig, en voltyds- en deeltydse studie vervaag, met meer studente wat inpendel, werk en primêr van e-leer gebruik maak.
  9. Nuwe kwessies is belangrik in ‘n post-millennium globaliserende Suid-Afrika: volhoubare ontwikkeling, voedsel- en watersekerheid, verantwoordelike burgerskap, demokratiese waardegedrewe bestuur en leierskap, ens.
  10. Waar eensgesindheid en groepsgevoel voorheen belangrik was, ten koste van andersdenkendes, is daar tans die besef dat andersheid en die verrykende invalshoeke wat dit meebring, belangrik is vir die wetenskap; individualisme en selfverwesenliking geniet voorrang tans, studente is bewus van hulle regte, en beskou hulleself as kliënte.
  11. Waar universiteite destyds elite ivoortorings mog gewees het, word daar tans meer relevansie en betrokkenheid van hulle geëis – ‘n universiteit moet betrokke wees in die gemeenskap, met navorsing wat toegespits is op die uitdagings van die land en streek.

>>

Die lys hierbo kan nog uitvoerig aangevul word.

Praat gerus saam.

Die era van ‘n strikdas-professor voor ‘n swartbord en ‘n klomp enerslykende rykmanskinders is altoos verby.

>>

In die aande het ’n kaalkop-bebaarde senior met ’n piksteel deur die gange gestap

Standaard

Toe ek as eerstejaar by my universiteitskoshuis aangekom het, is my ouers met gul glimlagte begroet deur skyn-vriendelike huiskomiteelede (dertien verkose inwoners van die koshuis, meestal derde- en vierdejaars).

Diegene wat kon, het baarde oor die Desember-vakansie gegroei.  En die oomblik toe die ouers weg is, het hulle in nors karakters verander wat die eerstejaars laat afkyk, rondmasjeer en vir lang ure in die son staan.

Ons moes elke HK-lid “Meneer” noem, met ‘n rympie wat soms gegroei het tot “Meneer Gees-en-Deelname Van den Bergh” of “Meneer Beheer, Ons Onderprimarius, Meneer Olivier”, ens.  Ons is op ons beurt afgejak as “jarre” en moes onsinnige takies verrig tot die HK se plesier.

Soos die oriënteringsweek verbygesloer het, het die HK ons emosioneel en fisies afgebreek en strategies dag-vir-dag weer psigies opgebou.  Lateraan het die eerstejaars perfek geslow-march oor die quad en netjies in gelid gemasjeer en luid geroep “Alles vir die Huis” terwyl ons met ons vuiste teen ons borskaste slaan.

Daar is geskakel met die een vrouekoshuis ná die ander, in ‘n haarfyn-uitgewerkte program waarvan die jarre net-net betyds ingelig is om betyds te kon spoedstap na die volgende ontmoetingsplek wat uitgestip was.  Ons het danspassies en krete geoefen vir JOOL-aktiwiteite; ons het langs die atletiekbaan en swembad geskree.  Trots.

In die aande het ‘n kaalkop-bebaarde senior met ‘n piksteel deur die gange gestap.  Op die boonste vloer het hulle groot klippe gerol wat druisend weergalm het bo ons koppe.  Ons moes met oop deure slaap en in koue water stort.  Elke dag “dagdrag” dra: langbroeke en netjiese hemde in ‘n snikhete son.  Die gange het geruik na stink sokkies.

Heen-en-weer het twee dooplieutenante geloop en vir ure aaneen geprewel dat ons “karakter, styl en trots” moes hê.  Dat ons die gentlemen-koshuis is.  Hoe die wasmasjiene werk.  Refreine wat herhaal terwyl die eerstejaars moeg afkyk.  Nou-en-dan het iemand flou geval van die hitte.

Toe die seniors terugkom, het hulle geskree: “Jar, jou lewer is myne!”

* * *

Die jaar daarop is ek self as HK-lid verkies; my hare is afgeskeer – en op die laaste dag van die HK-kamp het die prim en onderprim die res van die huiskomitee ingelyf: klere uitgetrek, met visaas bestrooi, knoffel laat eet, op ‘n verlate parkeerterrein afgelaai, met duct tape vasgebind aan mekaar, twaalf houe elk met ‘n stuk pyp toegedien, en in die yskoue reën gelos.

In die donker het ons terug gestrompel, met stroop klewend tussen ons bene, en eiers, meel, aas en modder oor ons lywe.

Karakter, styl en kots.

* * *

Die jaar daarop was ek weer in die HK, saam met drie behoudende oud-HK-lede wat besluit het dié HK-inlywing moes voort.  Teësinnig staan ek toe met ‘n tuinslangpyp voor bukkende, vuilgesmeerde HK-lede.  Waansin.

* * *

Eers in my derde termyn kon ek dié onsinnigheid stopsit – en heel naweek oop en gemoedelik met die nuwe HK-lede kamp, sonder intimidasie of magspel.  Ons het die junior HK-lede gelykwaardig behandel.  Ons was vriendelik.

Vir die eerstejaars het ons op die naam begin noem; hulle welkom laat voel, laat sit in die skadu op die gras terwyl ons hulle staaltjies vertel en aanmoedig om mekaar uit te daag en vir mekaar om te gee.

Met opset het ons die doopkaptein-idee laat vaar – en elke aspek wat herinner het aan weermagpraktyke geskrap.

* * *

Want, het ek gereken: ons wil nie fikse enersdenkende soldate of flukse onbevraagtekende slawe oplei nie, maar kritiese, kreatiewe individue by ons koshuis verwelkom – wat hulle sê kan sê en inisiatief kan neem.

* * *

Ek onthou ‘n mede-HK-lid van my eerste termyn wat my berispe het: Moenie vriende maak met die jarre nie, ou – hulle is nie ons speelmaats nie.  Hulle gaan oor jou lóóp.

Hulle het nie.

Inteendeel, die eerstejaars vir wie ons vriendelik en gasvry ontvang het, en medemenslik behandel het – hulle het veel langer in die koshuis gebly, méér vir kampus gedoen en beter vriende van my geword as diegene wat moes afkyk terwyl ‘n HK-lid met hulle praat.

Waar my mede-HK-lede “jarre met kersgat houdings” gesien het, het ek ons toekomstige kampusleiers gesien.

* * *

“Ons wil nie die beste koshuis op kampus wees nie,” het die HK begin sê, “maar die beste koshuis vir kampus”.

* * *

Gister het ek weer ingeloer by my oudkoshuis.

Die eerstejaars wat leiers geword het, is nou uit.  Dis reeds drie generasies later.

Die jarre staan weer in drie rye, roep luidkeels “Meneer dit en dat” vir elke senior wat verbykom; die HK-lede is bebaard en glimlag nie.

Die eerstejaars lyk onseker en loer af ondertoe, hulle langmouklere natgesweet.

* * *

Ons is terug in die 1990’s, dink ek.

En sug.

Ek het op dag een van die Verwelkoming my HK laat huil.

Standaard

Ek het op dag een van die Verwelkoming my HK laat huil. (Ek is einde laasjaar as ‘n inwonende hoof van ‘n nuwe vrouekoshuis aangestel).

Nouja, ten minste dra die HK-lid vir eerstejaars nie meer ‘n swarthaarpruik nie. (Maar die eerstejaars mag nog steeds nie die hooftrappe gebruik nie.)

Hoe diep gesetel is die magshiërargieë op Suid-Afrikaanse kampusse nie? (Dat tweedejaars hulleself as eerstejaars se meerdere ag?)

Of is dit bloot die manier waarop ons op skool gekondisioneer word? (Kyk af, graadaggie – hardegat word sagtegat!)

Liberté, égalité ma non fraternité.

Vir senior studente om werklik eerstejaars vriendelik, gasvry en menswaardig te ontvang, moet hulle hul wynrooi baadjies in die kas ophang, van hulle high heels afklim en kruisbeen op die gras met hulle medemense (toevallig nuweling-eerstejaars) gesels.

Ons maak darem vordering.

Maar die hiërargie bly behoue.

Staan in die algemeen nader aan Vensters

Standaard

Gisteraand was dit weer sulke tyd: studente, ouers, kinders en locals kon happily deur Victoriastraat vleg om die spektakel van Vensters te beleef!

Destyds was Vensters bloot die versiering van koshuise se buitevensters as voorbrand vir die Vlotoptog, hier-en-daar aangevul deur klein toneel-impromptu’tjies.

Maar vandag is Vensters, met groot geverfde doeke teen stellasies opgehang, opgeboude verhoë, luidsprekers wat die dialoog en musiek uitbasuin, ingedrilde dansies, professionele klank- en ligte, en goeie skarebeheer op paviljoene, die main event.

Koshuispare skryf in die vakansie hulle 10-minute stories, neem dit op, werk dansies uit, en beplan die kostuums en backdrop sodat, wanneer die jaar begin, die eerstejaars net hulle passies kan inoefen en perform.

Wat ‘n belewenis!

Vanjaar was daar méér vertonings, met nuwe privaatwyke, en Boland Kollege, Isa Carstens en Elsenburg wat ook deelgeneem het.  Die shows was grappig en goed gechoreografeer, en die gees in die skares en onder die eerstejaars opgewek, drankvry en vrolik.

Graag wil ek dus, namens die klomp random mense wat gisteraand ‘n gratis kunstefees kon beleef, baie dankie sê aan al die joolkomitees, eerstejaars en organiseerders wat ‘n vreugdevolle gemeenskapsfees op die been gebring het.  Ek sien uit na volgende jaar dié tyd!

Gaan kyk gerus op Kommerkas se blog vir kleurryke joolfoto’s.

Sleep jou skool hof toe en sue hulle!

Standaard

Ek weet ons is nie in Amerika nie, maar ek’t gewonder of ons ons skole/kolleges/universiteite, of dalk spesifieke onderwysers/dosente, mag dagvaar vir swak onderrig?  Is goeie onderrigleer nie ‘n eksplisiete diens wat in die skoolfondsbetaal-kontrak onderneem word nie?  Is dit nie iets waarop kinders/studente geregtig is nie?

Ek onthou ‘n paar briljante onderwysers en dosente by wie ek al klas gehad het, maar ek weet van heelwat meer pedagoge wat allermins ‘n passie vir onderwys of die onderrigproses laat deurskemer het.  Veral naskools is daar instansies wat kwansuis in ‘n wetenskaplike milieu onderrig, maar duidelik geen kennis dra van die mees resente artikels oor goeie onderrigleerpraktyk nie.

Universiteite word mos soos besighede/sakeondernemings bestuur deesdae.  Teaching and Learning bly die core activity, maar daar is groter klem op financial sustainability en gehalteversekering van die geykte prosesse.

Pick ‘n’ Pay het die beleid dat as daar ‘n produk op hul rakke is waarvan die sell-by-date al verval het, dan sal hulle die produk van die rak afhaal en vir die een wat dit opgemerk het, ‘n soortegelyke (maar vars!) produk vanuit hulle stoorkamers gee – verniet.  Die kliënt is per slot van sake geregtig op vars produkte en die winkel is liable indien hy vrot produce per ongeluk verkoop.

Hoekom geld dieselfde nie vir die onderwyspraktyk nie?

As die wetenskap al van voor 1980 duidelik gewys het wat goeie onderrigleer is (leer(der)gesentreerde onderrig, gegrond op konstruktivistiese leerteorieë) en hoe om effektief die didaktiek in verskillende klaskamersituasies toe te pas – hoe kan skole wie se primêre doel dit is om leerders te onderrig, bloot geen notisie (ge)neem (het) daarvan nie?

Hoe kan dit wees dat kolleges voortploeter in lesingformaat-lesse?  Hoe kan dit wees dat studente klaskamertake ontvang wat totally outdated is?

Hiermee probeer ek nie uitkomsgebaseerde onderwys kritiseer nie; inteendeel, die nuwe skoolkurrikulum vind juis aansluiting by die laaste 50 jaar se navorsing.  Ek lewer kritiek oor al daai nikswerd onderwysers en dosente wat elke greintjie passie uit ‘n vak gepers het en jou verveel het met hul monotoon voortlees van werk uit die handboek.

Ek eis my en my ouers se geld terug!  Want daai produk was well beyond its sell-by date!

Ek gaan ‘n bietjie uitwerk hoeveel uur van my lewe met saalperiodes vermors is…