Tag Archives: verwelkoming

Om groot groepe in rye te laat stap – ’n pragmatiese probleem of ’n filosofiese vraagstuk?

Standaard

By die universiteit is dit weer tyd vir die nuwe studenteleiers om te begin dink en beplan aan volgende jaar se verwelkomingstydperk. Hoe/wat maak hulle met die nuweling-eerstejaars?

Vantevore, destyds, lank gelede – soos op heelwat residensiële kampusse in Suid-Afrika, is studente op ‘n kortaf, militaristiese manier verwelkom in ‘n fyn-uitgewerkte week van hel waartydens die eerstejaars voorberei is op die terugkeer van die seniors, spangees gebou het deur saam te suffer en tussendeur geleer het hoe om vinnig te stap, opdragte uit te voer en laaste ten einde niet klasse by te woon.

Dit het sy tyd en plek gehad in ‘n era waar studente voorberei is om burgers van ‘n samelewing te wees waar gesag vertrou is en groepseenheid belangriker geag is as buitestaanders wat anders dink.

Vandag wil ons egter ander tipe studente aflewer vir ‘n millennium met komplekse uitdagings we cannot solve at the same level of thinking at which we created them (Einstein). Ons wil nie hê hulle moet klakkeloos opdragte uitvoer nie, ons wil hê hulle moet bevraagtekend wees, krities dink en selfstandig kan optree. Vantevore moes hulle inval by ‘n gesagshiërargie, maar dit strook nie met die universiteitsidee dat jou eie kreatiewe, innoverende gedagtes kan meeding (mits dit wetenskaplik-verantwoordbaar beredeneer is) met jou dosent s’n nie. Ons wil nie bevele-volgende burgers aflewer nie, maar global citizens wat omgee vir hul medemense, wat weetgierige kenners is in hulle vakgebied.

Nou hoe gemaak met ou praktyke?

Oor die jare heen het daar verskeie maniere van doen, metafore en tradisies ontstaan in koshuise en privaatwyke: sommige daarvan briljant; sommige nie. Wat ek sou aanbeveel, is dat jy as studenteleier, wanneer jy met julle verwelkomingsprogram se beplanning begin, jy neerskryf wat julle uitkomste is, en dan probeer om aktiwiteite te beplan wat vir die eerstejaars die nodige belewenisse sal laat ervaar om die uitkomste te bereik. En, voordat jy enige tradisie voortsit, dit eers dekonstrueer: die ontstaan van die tradisie verstaan, die maniere waarop dit deur verskillende mense beleef word, ondersoek. Bevorder dit gehoorsaamheid of kreatiwiteit? Eendersheid of diversiteit? Dan, as jy dit deurdink het, kan jy sorg dat wanneer jy die tradisie by julle program inskryf, julle dit in die komende jaar kan rekonstrueer op so ‘n wyse dat die sterkpunte van die tradisie uitgebou word. (Trouens, ek dink nie ons laat ‘n tradisie se reg geskied as ons dit net ondeurdag herhaal nie … dit is juis deur konstant te hernuwe dat tradisies steeds relevant bly.)

En wat van hoe ons dinge doen?

Ek sou aanraai dat ons nie net die eksplisiete tradisies/vaste aktiwiteite ontleed nie, maar ook die maniere/wyses waarmee julle met die nuwelinge omgaan, de- en rekonstrueer. Hoe julle as studenteleiers lyk, hoe julle die nuwelinge aanspreek, watter verwagtinge julle aan hulle stel. In ‘n vorige inskrywing het ek verduidelik dat eerstejaars maklik hulleself in ‘n minderwaardige posisie stel en die studenteleiers tot magsposisies verhef, selfs al beoog die leiers dit nie so nie … daarom dat studenteleiers bedag moet wees daarop om vooraf te besluit hoe hulle met die eerstejaars wil omgaan om die gevaar teen te werk.

Van ‘n buitestaandersperspektief is dit soms makliker om te sien wanneer programme verkeerd loop. Daarom is dit ook handig om oop en eerlik te wees oor wat jy beplan en raad en wysheid van buite die huiskomitee ook inwin.

Om groot groepe in rye te laat stap

Een voorbeeld van ‘n manier van doen wat jaar op jaar voortgesit word en selde krities ondersoek word, is die wyse waarop ons nuweling-eerstejaars as groot groepe hanteer, toespreek, laat groet en in groepe stap/beweeg van een plek na die volgende. Ons is geneigd om hulle te vra om in rye aan te tree, om rymgroete vir ander groepe op te sê en begeleid te stap, ook in rye van een gejaagde plek na die volgende. En soos wat gebeur as jy in rye stap, konsertina die massas mense tot so ‘n mate dat die agterstes elke nou en dan moet draf om by te hou.

Waar kom hierdie praktyk vandaan? Is dit ‘n praktiese oplossing vir ‘n wesenlike probleem? Of het dit ingepas by ‘n vroeëre  filosofie? Hoe beleef mense dit? Dra dit by tot ons uitkomste of trek dit ons van die wal af in die sloot? Kan ‘n mens dit anders doen?

Om te verander ter wille van verandering, is nie die punt nie

Dikwels wanneer ek hierdie tipe punte ophaal by gesprekke, voel studenteleiers asof hulle hul praktyke moet verdedig – asof my kritiek impliseer hulle is verkeerd. Dit is nie my bedoeling nie; ek wil net kritiese en kreatiewe denke bevorder: sodat ons kan dekonstrueer en rekonstrueer en leer. Dit is vir my waaroor intellektuele en verbeeldingryke leierskap gaan: om niks as vanselfsprekend te aanvaar nie, maar konstant vir jouself af te vra of ‘n vernuwing ‘n verbetering sal teweegbring of nie. Soms is die antwoord “nee” – maar selfs dan was die gesprek nie oorbodig nie, want jy kan maklik deur jou analise wel gevare identifiseer wat jy dan kan aanspreek. Gestel jy voel in jou program moet jy die mense gereeld nog in groepe aanspreek, en ter wille van beleefdheid tydens skakelings wil jy jou eerstejaarsgroep aanmoedig om formeel te groet, en ter wille van stiptelikheid wil jy nuweling-eerstejaars leer hoe om vinnig en ordelik te stap – dan kan jy steeds dit doen, maar met die wete watter waardes jy daardeur inboet. Dit is vir my waaroor waardegedrewe bestuur gaan: jy speel die heeltyd verskillende waardes teenoor mekaar af.

Skoolhemp insteek teenoor hare wat oor die ore krul

By baie tradisionele skole word die waardes van netheid, orde en dissipline voorop gestel. As jy ‘n uniform dra, moet jy jou hemp insteek; seuns se hare mag nie oor hulle ore krul nie. Die skool se onderwysers straf gedrag wat daardie waardes verontagsaam … maar hulle doen dit ten koste van ander waardes wat vir tieners eintlik in wese belangrik is: vryheid, onafhanklikheid, om cool te wees. Tereg is baie onderwysers bevrees dat, as jy leerders loslaat om hulle eie ding te doen, daar chaos sal wees. En hulle praat dikwels uit ervaring, omdat civvies-dae maklik wanorde meebring. Hoe dit ook al sy, elke individuele leerder toets hierdeur ook sy/haar eie waardes en watter identiteite waartoe hulle hul verbind belangriker is. Nietemin om terug te kom by die aantree en loop in rye …

Kan ‘n mens groot groepe van een plek na ‘n volgende beweeg sonder om hulle in rye te laat stap?

Ek dink daar is ander maniere van met mense werk wat beter kan wees as die in-rye-aantree storie. Uit sosiale leerteorieë weet ons dat kleiner groepe waarin mense met mekaar kan gesels, beter daarin slaag om leer te fasiliteer. Die eerstejaarstudente kan dus dalk in kleiner groepe gebondel word om saam te stap van een plek na die volgende.

Gesprekke: Eerder as om een drilsersant aan te stel wat bevele met eerstejaars luidkeels deel, hoekom nie verskillende onderwerpe (soos: hoe om te budget, waar om wasgoed te was, hoe om verantwoordelik te drink en kuier, hoe om te weet waar jou klasse is, hoe die akademiese jaar se ritmes werk, ens.) tussen die studenteleiers – en ander seniors – verdeel nie, en in kleiner groepe met hulle gesels oor die onderwerpe wat julle voel belangrik is nie?

Skakelings: Hoekom nie in kleiner groepe skakel met ander koshuise se inwoners en deur die dorpsmuseumhuisies wandel of leersame toere deurmaak en afwissel nie?

Groete: In plaas daarvan om as groot groep ‘n rympie aan te leer en op te sê, hoekom groet studente nie net mekaar op hulle eie maniere nie? Of gee ‘n dankie-sê kaartjie met/sonder jou kontakdetails, afhangende van of jy weer met die persoon later wil praat.

Sosiale spanbou-aktiwiteite: Werk dalk aktiwiteite uit wat dit vir die eerstejaars wat uit verskillende omgewings kom, maklik maak om met mekaar te praat en hallo en koebaai te sê.

Tydsindeling en stap: Vantevore was dit deel van die studenteleiers se plan om eerstejaars vinnig van die een aktiwiteit na die ander aan te hits; hulle op hulle tone hou, hulle vrye tyd inperk en hulle in die duister hou oor die komende aktiwiteite wat vir hulle gereël is. Is dit nog ter sake? Hoekom nie ‘n padkaart en ‘n verwelkomingsprogram uitdeel, met genoeg tye ingereken sodat studente rustiger in groepies kan stap nie?

Wat is die verskil nou eintlik?

Ek dink as jy eerstejaarstudente in rye laat aantree en stap, leer jy hulle aan hoe om afhanklik van ander te wees. Die nuweling-studente oriënteer hulleself nie t.o.v. waar hulle nou op kampus is en waarheen hulle volgende op pad is nie; hulle volg maar net die bevele uit van dié wat hulle in die duister hou oor wat volgende op die program is.

Studente is heel bereid om, as hulle besef hulle is laat, vinniger te draf. As jy hulle in groepe laat stap en jy verantwoordelik is vir hulle betyds-wees, dan gaan jy later begin om op hulle te skree.

Watter manier van doen pas beter by dít wat jy wil bereik?

>>

Praat gerus saam, veral as jy ‘n oudstudent of huidige ene is.

Advertisements

Tradisies is nie dood nie, dit word net aangepas(s)

Standaard

Wat verstaan jy onder tradisie?

>>

Ek het ‘n renons daarin as mense bloot sê jy moet ‘n tradisie voortsit of stop, so asof almal dieselfde verstáán het van wat ‘n tradisie nou eintlik is.

Vir my is ‘n tradisie iets lewendigs.  Jy kyk na ‘n aktiwiteit wat in die verlede gewenste, positiewe resultate opgelewer het, analiseer dit, bedink dit en kyk hoe jy dit kan verbeter/aanpas vir die konteks wat van jaar tot jaar aan die verander is.

Tradisie is iets wat jy aktief skep en herskep, soos wat die uitdagings wat inspeel op mense se lewens van een tydstip na ‘n volgende, verander.

Om tradisies “voort te laat leef” moet dit nie net klakkeloos herhaal word, aangepass word, “omdat dit nog altyd so gedoen is” nie, want dan raak dit vir my ‘n negatiewe konsep.  Dan was daar net een kreatiewe impetus lank-lank gelede: soos iemand wat ‘n prent teken, en dit dan afrol, en daardie afgerolde kopié weer afrol, keer-op-keer-op-keer.  Lateraan word die prent selfs onherkenbaar vaag en die rasionaal en kreatiwiteit – die idéé van die skets – raak verlore.

Blinde geloof in uitgediende praktyke – as dit die verstaan van tradisie is, dan bly ek eerder weg.

>>

Nou die dag kom ek af op ‘n groep studente wat hulle matrasse uitgedra het om ‘n vlot wat hulle besig is om te bou, deurnag te beskerm.  Dit was ‘n lieflike soel somersaand, ná ‘n hittige dag, en jy kon vinnig en maklik agterkom dat die gemoed in die groep goed en rustig is.  Dit was lekker – veel lekkerder om buite te slaap dié nag, as binne ‘n koshuisgebou wat heeldag in die son gebak het en die hitte vasgevang het tussen beklemmende mure.

Dié aktiwiteit was goed.  Dit kan, myns insiens, gerus ‘n tradisie word, want dit het op ‘n vriendelike, gemaklike manier die ouens saamgebind.

>>

Maar: as die vlottebou volgende jaar elders plaasvind, moet hulle steeds buite slaap – die goedheid lê nie in die kamstige “waghou” oor die joolmateriale nie; dit gaan oor die wegbreek as ‘n groep, gemaklik onder die sterre.

Ook: as die wind die volgende jaar woes waai, of die reën kom op, dan baat dit tog niks vir die spanbou om ‘n nuwe groep eerstejaars op nat matrasse in gure weer te laat slaap nie.

Dis waar tradisie verkeerd verstaan word, voel dit my.

Dan is dit verstok en dood.  Dalk selfs boos.

“First years,” gee hy die opdrag, “you may now skakel with the ladies.”

Standaard

Wanneer voel jy tuis by ‘n nuwe plek?

>>

Koshuise het oor die jare ‘n interessante strategie ontwikkel:  Hulle laat jou aanvanklik besonder ontuis voel, en skud net heeltyd hulle koppe oor hoe useless jy is en watse swak indruk jy op die seniors gaan maak, en dan geleidelik, omdat jy eenvormig groet en hier en daar geesdriftig skree en in rye stap, (maar hoofsaaklik omdat die verwelkomingsweek se tyd uitloop) begin hulle jou komplimenteer, totdat jy uiteindelik op ‘n vurige aand ‘n handdruk kry soos min, en met ‘n dawerende Hallo, nóú is jy deel van die HUIS! begroet word.

>>

Die vrees is dat, indien nuwelinge bloot van meet af tuis voel, hulle rammetjie-uitnek sal raak (soos net matrikulante kan wees), geen seniors sal groet nie en bloot hulle koshuiskamers as woonstelagtige akkommodasie sal gebruik.

>>

Deur van een uiterste (Kyk af!  Jy is nie waardig om hier te wees nie!) oor te beweeg na ‘n ander uiterste (Welkom! Jy is nou ‘n ware koshuisman! Ons is trots op jou!), dramatiseer huiskomitees dié magiese oomblik van aanvaarding tot iets groots – ‘n daadwerklike achievement.  Uit ‘n vanselfsprekendheid skep hulle iets groots.

>>

Tog, as ‘n mens bietjie buite dié proses staan, kom hierdie oordrewe spel besonder klugtig voor.

Gestel nou maar jy is ‘n eerstejaar-vrouestudent in ‘n vriendelike woonstelwyk, en jy het sopas klaar kultuuraand gehou met ‘n manskoshuis – diep onder die indruk van hoe talentvol jou mede-eerstejaars is: Hoe belaglik is dit nie as die bebaarde seremoniemeester moet geepad vir ‘n ongepoetste senior met ‘n sonbril nie?  ‘n Sonbril wat blink onder die buisligte.

“First years,” gee hy die opdrag, “you may now skakel with the ladies.” 

>>

Waardegedrewe koffie en die gelykenis van motorwas

Standaard

“Hey, kom gerus in,” nooi ek die primarius binne.  Sy koshuis oefen venstersdanse op die gras.  Hulle eerstejaars het sweepmerke op hulle bene wat hulle trots afshow vir die vrouestudente met wie hulle skakel.

“Dankie, Meneer.” antwoord hy beslis.

“Nee wat, jy hoef my nie te ‘meneer’ nie,” lag ek.  “Noem my sommer André,” sê ek.  “Koffie?”

“Nee dankie, Meneer.  Uhm.  André.”

“Ag, wel, die water kook al…” paai ek, “Of wil jy eerder koeldrank hê – of sap?”

“Koffie is reg, dankie… André.”

>>

>>

“Ek het met een van jou eerstejaars gesels…” lei ek in, en talm ‘n oomblik vir vir die nodige dramatiese effek. “Lyk my julle doen ‘n goeie werk,” verras ek hom met iets positiefs.

<ongelowige stilte>

“Hy is regtig trots op julle koshuis,” vertel ek verder “…en hy sê hy geniet elke oomblik.”

Ek verduidelik hoekom ek met die eerstejaar beginne gesels het; hy het oorkant die grasvlakte regop gestaan en afkyk, alleen by ‘n groepie seniors wat hom peper met vrae.  Ek brei nie verder daaroor uit nie.  Noem niks van die Weet jy waar is Modderdam?-vraag nie.

Die primarius wag vir die “maar” wat moet volg op my kompliment en saaklike stellings.

Ek noem dat die eerstejaar van die platteland van ‘n plaasskool af kom – daar is hy op skool ingelyf, so, hy is ‘n tawwe kalant.  Hy (die eerstejaar met wie ek vroeër gesels het) het gesê dit was pret toe die eerstejaars die dag tevore mekaar se hare geskeer het; van die ouens was regtig moeg vir hulle haarstyle en hulle geniet dit om eenders te lyk.

“Dit was heeltemal vrywillig; hulle het dit self gedoen…” skerm die primarius.

“Ja-nee,” sê ek en beweeg van die onderwerp af: “…dis mos maar altyd moeilik om te sê met groepe: mense voel mos maar jy moet doen wat die ander doen… so dis maar moeilik om te sê wat is ‘vrywillig’ of nie… Maar nietemin, die eerstejaar was vol lof vir julle program tot dusver!”

>>

Die water kook klaar en ek skink twee koppies.

“Skuus, ek sien ek het nie melk nie, maar hierso is suiker?” bied ek aan.

Hy gooi ‘n lepel suiker in, roer dit om.  Ek haal eetgoed uit my kas en ons gaan sit.

“Dis seker ‘n bietjie intimiderend om te moet gesels met ‘n ander wyk se hoof?  Jammer as dit ongemaklik is; ek hoop dis oraait?”

“Ja-nee, dankie, geen probleem!” sê die primarius en sluk aan sy koffie. Hy sak met sy rug terug in die swaar leunstoel waarin hy sit.

“Snaaks, ek was ook ‘n HK-lid op my dag,” sê ek en blaas my beker koel (want die koffie is warm, sonder melk).  “Ons het ook die eerstejaars so laat afkyk – maar dit was nou in die vorige millennium – ek verstaan dit nogal… en dit lyk my julle het hulle nou presies waar jy hulle wil hê; jy drill hulle aan die begin so ‘n bietjie en breek hulle effe af, en dan op die derde dag kan jy begin fun hê met hulle en hulle gees opbou.”

Ons lag oor die eerstejaars van die vorige dag wat soos ape op vier bene agter die HK-lid met die bynaam ‘Bobbejaan’ moes kruip-spring-stap.  Daar is ‘n plek vir belaglikhede, beaam ek.  (Studentepret is ook ‘n waarde.)

Ons gesels ‘n bietjie oor hulle spesifieke konteks.  Die koshuis waarby hy is, bedien merendeels nie-universiteitstudente en is op ‘n ander kampus geleë.

Ek bied vir hom van die koekies aan wat my buurvrou gebak het.

“Ons het ook so gemaak met ons eerstejaars die eerste jaar; hulle aanvanklik gedril asof hulle in die weermag was.”  Ek sluk stadig aan my koffie.  “Maar op die ou end was ek vir drie jaar in die HK…” noem ek, want ek wil hê hy moet weet dat ek uit ervaring praat. “Dinge het nogals verander oor daai tyd.”

>>

En hier gebruik ek toe ons ervaringsleer van sopas as voorbeeld:

“Jy weet – in my derde jaar van HK-wees, het ons probeer maak soos nou…” Ek beduie na óns wat sit en koffie drink.  “Jy weet, ek – as senior ou – nooi vir jou, sê nou maar ‘n eerstejaar, in vir koffie.  Ons sit, gemaklik, drink koffie, en praat soos twee gelykes met mekaar.  No frills, no fuss.  Geen ja-meneer, nee-meneer nie.  Jy kan vir my vrae terugvra; ons ‘jy’ en ‘jou’ mekaar, maar dit beteken mos nie ons het enigsins minder respek vir mekaar nie?

“Maar in my eerste jaar in die HK was dinge anders; ek sou vir ‘n eerstejaar corner en sê: ‘Jar, maak vir my koffie!’  En as hy dit bring, aandring op beskuit.  En dan wanneer ons sit, sou ek hom ook vrae gevra het, amper soos daai seniors net-nou vir die eerstejaar.

“Die doel is dieselfde,” verduidelik ek. “En die uitkoms eintlik ook.  Ek bedoel, die seniors wil ook maar net die eerstejaar leer ken.”

>>

Ek en die primarius gesels nog verder tot ek seker is hy verstaan die gelykenis.  Daar is twee maniere om saam met ‘n eerstejaar koffie te drink: jy kan hom forseer om vir jou koffie te maak, of jy kan hom nooi sodat jy vir hom kan skink.

“Dink jy nie hoe ons dit nou doen, hierso, is gemakliker nie?”  buig ek my vraag retories.  “Om as gelykes te sit en te gesels.  En dis eintlik al wat die universiteit wil hê; dat HK’s eerder werklik vriendelik is, en om jou in te nooi soos dít, is mos gasvry.”

Die prim stem saam.  Hy ken die rympie van Vriendelik, Gasvry en Menswaardig.

>>

“Toe ons soos in die ou dae gedoop het, die eerstejaars laat afkyk het en opdragte op hulle geskree het, het ons gevind hulle bly nog vir maande op hulle hoede vir ons. Julle vind dit sekerlik ook,” sê ek, “dat hulle eintlik net leer hoe om ‘n masker voor te hou.”  (Dat hulle jou aanhou ‘meneer’ noem, al vertel jy hulle jou regte naam.)

Ek vertel die primarius van nóg ‘n voorbeeld, van hoe eerstejaars jou motor sal was in die eerste week as jy hulle ‘n opdrag toesnou, maar dit nooit weer sal doen later die jaar nie, en beslis nie vir ‘n senior as hulle eers tweedejaars is nie!  Daarenteen, as jy self jou kar was op ‘n warm dag en iemand nader wink om te help, is daar min mense wat só ‘n uitnodiging sal weier, en diegene wat saam met jou dit meemaak, sal dit weer saam doen, uit respek en vriendskap, en pret.

“As respek die einddoel is, met watter metode dink jy is jy meer suksesvol?” vra ek.

>>

“Toe ons begin het om die aanspreekvorm te verander, die doopluitenant geskrap het, en in kleiner groepe medemenslik met die eerstejaars gepraat het, toe was daar geen sprake van maskers en voorbehoud nie.  Jy kon vinniger vriende maak; die ouens se ware persoonlikhede leer ken.

“En jy moet eerlik wees; jy kan tog nie met integriteit heel vakansie ‘n baard groei – en glo dis die regte ding om te doen – én probeer om onintimiderend en vriendelik te wees nie?  ‘n Woeste baard sê tog nie ‘welkom’ nie.”

>>

Voor ons koffie op is, moedig ek die primarius aan om leiding te neem en sy koshuis se denke deur die loop van die jaar te probeer verander vir 2012.

Om dinge bloot te doen soos in die verlede, verg geen leierskap nieLeierskap is om die tekens van die tye te lees en jou instelling daarmee te probeer belyn; mense se koppe te swaai.

“Wat jy met intimidasie regkry, is om soldate af te lewer wat luister na als wat jy sê en jou opdragte presies uitvoer,” sluit ek af.  “Maar dis nie wat ons by ‘n universiteit wil hê nie… By ‘n universiteit wil ons juis hê dat almal gelyk is, en idees kan uitruil, krities kan wees, dinge bevraagteken.  Die land kort oopkop, demokratiese landsburgers.  Nie ouens wat afkyk en wag vir ánder se opdragte nie.

>>

Ons groet vriendelik.

Later die aand hoor ek ‘n HK-lid skree: “Kyk op, eerstejaar!”

>>

‘n Kosmetiese verandering, ek weet, maar dalk tekenend van iets méér.

Of altans, so hoop ek.

>>

Om “pa te staan” en die wanpersepsies van studenteleierskap

Standaard

Ek vermoed leerders en studente het meestal ‘n wanpersepsie van volwasse leierskap.

Dis nie hulle skuld nie; inteendeel, dis noodwendig die geval, omdat hulle slegs omring word deur spesifieke tipe gesagsfigure (ouers en onderwyers) waarop hulle grootmens-gedrag modelleer.

Maar ouers en onderwysers vervul spesifieke gesagsrolle in die samelewing: hulle lê die reëls en struktuur neer en vervul ‘n koesterende rol teenoor kinders wat óf soetjies inval by die reëls óf op kreatiewe wyses dit buig/breek.

In ‘n volwasse en demokratiese leierskapsopset, voel ek, moet ‘n mens probeer wegbeweeg van ongelyke magsverhoudinge waar een party die ouer-rol probeer vervul, en die ander gereduseer word tot kinderlinge.

Volwassenes onderhandel met mekaar; luister mekaar uit en dwing nie soseer reëls op mekaar af nie.

Volgens die transaksionele analise teorieë beweeg ‘n mens konstant tussen verskillende ego-state: soms tree jy soos ‘n ouer op; soms speel jy soos ‘n kind, en ander kere onderhandel jy soos ‘n grootmens.  Daar is nie soseer “slegte” state nie, maar jy loop wel die gevaar om (tesame met diegene rondom jou) in sekere gedragsgroewe te verval, soos verklaar kan word deur dié verskillende rolle, wat dan almal se gedrag bepaal.

>>

‘n Tipiese voorbeeld van bogenoemde is huiskomiteelede wat hulleself dikwels in ‘n “ouer”-rol inplaas – en gevolglik eerstejaars (ook dikwels hulleself) in die “kinder”-rolle.

Sodanige verhoudings werk goed en is besonder volhoubaar: die een teer van die ander af, HK-lede beweeg tussen die rol van omgee- en tugtende ouer, en die eerstejaars vind hulle weg tussen een van twee rolle, dié van luisterende, wetsgehoorsame (hulpelose) kinders, of dié van morrende rebellie/verset teen die heerskappy.

Solank as wat die HK die reëls neerlê, sal daar huislede wees wat dit volg én huislede wat dit breek.  Saam-saam voed hulle mekaar se rolverwagtinge.

>>

Bogenoemde spel kan tereg heel plesierig wees as ál die partye besef dat hierdie rolle slegs speel-speel ingeneem word; as eerstejaars hulleself as volwassenes beskou en die kinderrol inneem as tydelike en ironiese spel met mede-volwassenes wat vir die pret as “ouer/onderwysers” optree: ‘n parodie op die magshiërargieë van die samelewing.

Probleme kom egter in as:

  • ‘n HK-lid nie hierdie spel verstaan nie, en hom/haarself ernstig in die gesagsrol inleef,
  • ‘n Eerstejaar nie hierdie spel verstaan nie, en eerlikwaar hom/haarself laat hiet en gebied,
  • ‘n HK-lid of eerstejaar eerlikwaar probeer om ‘n onderhandelende volwassene-rol te vervul in ‘n opset waar die verwagtinge en rolspel-verdeling anders uitgelê is.

>>

Alhoewel heelwat nuweling-eerstejaars universiteitskampusse betree met ‘n besef van dié ironie – omdat hulle alreeds vooraf gemaklik is in hulle volwassenheid (en hulleself as gelykes sien t.o.v. hulle ouer vriende, broers en susters) én hierdie ouer-kind spelreëls van ‘n oriënteringstydperk verstaan – is daar ook vele wat totaal oorbluf word deur dié teenstrydighede en geensins verstaan watse magspel aan die gang is nie.

En, omdat ons selde eksplisiet dink oor dié rolle wat ons vertolk – en in sommige gevalle dié spel te lank aanhou speel, sonder die verwagte denouement wat alles netjies oplos – verval ons in ‘n gekkeklug wat onvolhoubare verwagtinge vir alle partye skep.

Vensters en JOOL en mooi lywe

Standaard

Vir privaatwyke is “verwelkoming” en “JOOL” sinoniem.

Die sosiale en aanpassingsprogram van eerstejaars by die universiteit, gaan gepaard met Akkerjolverkope, Trollies, Venstersoefeninge en Vlotbou en -optogte.

Ek het my bedenkinge oor van die aktiwiteite – of dit werklik student fun with a purpose is – en ek sou wou sien dat die kompetisie-element onderspeel word (en borge-inwinning sentraal aandag geniet).

Nietemin, jongmense wat in kleurvolle gewaad vermaak verskaf vir die hele Stellenbosse gemeenskap, vir ‘n goeie doel, is sekerlik oorwegend goed.

Gaan kyk gerus na my vriend, Bernard, se fotoblog by http://bravenboer.co.za/2010/01/24/stellenbosch-jool-rag-2010/ vir onlangse JOOL-foto’s.

Ope brief aan die primarius van my oud-James Bond koshuis

Standaard

Beste primarius (hoof-studenteleier) van my oud-universiteitskoshuis

Ek skryf jou hierdie ope brief uit deernis en respek vir ‘n plek waarvoor ek baie lief is en was.  In die 1990’s het my oudste broer vir drie jaar daar gebly, en met die oorgang in die nuwe millennium was ek vir sewe jaar daar.  En ná ek uit is, behou ek steeds kontak, ook met die nuwelinge daarso.

Vertrou asseblief dat ek hierdie skrywe goed bedoel.

Hiermee en met ‘n vorige inskrywing wil ek nie afbreek of wegvat nie, maar help voortbeweeg in ‘n rigting waarop ek trots was dat die instelling besig was om in te beweeg, en ek besef moeilik is om in te bestuur.

* * *

Ek het verlede Woensdag weer my oudkoshuis besoek en vlugtig met ‘n spul eerstejaars gesels wat by die trappe in die voorportaal kordaat gestaan en wag het vir ‘n ene huiskomiteelid, meneer Punt.

Die tien of so volwassenes was vriendelik en ontspanne en het my en my monitorsvriend (ook ‘n oud-koshuisman) beleefd gegroet en oop en gemoedelik met ons gesels.  (Verby en vergete was die onsekerheid van vroeër die week.)

Hulle was trots op hulle Huis.

Gevra hoeveel uit tien hulle gee vir die verwelkomingsweek wat hulle beleef het (oftewel besig was om te beleef), het sommige gesê 8 uit 10, ander 10 uit 10, en drie van hulle 12 uit 10.  Dus uiters suksesvol.

* * *

Hoe meet ‘n mens egter sukses?

Hoe wéét jy wanneer iets kompleks soos ‘n verwelkomingsweek suksesvol afgeloop het?

Watter kriteria gebruik jy?  En hoe méét jy of dit bereik is?

* * *

In die ou sisteem waar eerstejaars geïntimideer is, was dit maklik om sukses te meet.  Jou eerstejaarsgroep moes ja en amen sê op als wat ‘n senior beveel.

Ek onthou ons het ‘n kalant, Peet Mocke, gehad in 2001: ‘n tawwe, hardebaard plaasjaap en rugbyspeler van formaat.  Ons prim het hom geïdentifiseer as die enkeling wat die aanduiding moes wees vir die res.  As die Huiskomitee hóm kon breek (psigies knak), dan het ons geweet ons het die eerstejaarsgroep waar ons hulle wou hê.

Op dag vier het Peet se skouers gesak, en het ons die eerstejaars vir die eerste keer begin opbou.  (Dit was maklik om met moeë manne te werk.)

* * *

Ná ons hulle opgebou het, was die indikatore van sukses:

  1. Eerstejaars groet enige en alle seniors flink met ‘n “Goeiemôre/middag/naand, Meneer”
  2. Eerstejaars daag onmiddellik op as die all call hulle roep; of hulle nou stoele moet pak of blommetjies moet vou
  3. Eerstejaars sit op die vloer en voer opdragte van seniors uit as vermaak tydens huisvergaderings
  4. Eerstejaars ken hulle plek; dien nooit mosies in of lewer kritiek/kommentaar of voorstelle nie
  5. Eerstejaars ken al die seniors se name en noem hulle op hulle vanne
  6. Eerstejaars kyk af
  7. Eerstejaars support rugby.  Hulle daag in hulle getalle op, dra hulle koshuishemde en cheer vir die koshuisspan
  8. Eerstejaars vermy senior seksies.  Hulle ken hulle plek
  9. Eerstejaars staan hulle sitplekke aan seniors en Oumanne af.  Asook hulle toast as dit eerste uit die masjien uit pop
  10. Eerstejaars dra die seniors se bagasie in en pak dit vir hulle uit, die dag as hulle aankom

* * *

Met tye wat verander het – jy moet tog instem dat die tydsgees wêreldwyd wesenlik verander het vandat ons koshuis in 1961 gestig is (saam met die republiekwording van ons land)? – is dié maatstawwe, soos gelys hierbo, ongelukkig nooit weer werklik herbedink nie, vermoed ek.

Soos ou nota’s wat jaar op jaar vanaf ‘n vorige kopié afgerol word, met enkele dele geskrap, en hier en daar iets deur ‘n voorganger as kantaantekening aangebring, só herhaal ons geykte tradisies, bietjie leër as vantevore, voort.

* * *

(Kom ek gee jou ‘n voorbeeld van ‘n gewysigde verstaan van die wêreld wat die afgelope eeu verander het, maar ook kwalik in ons onderwysmilieu vernuwe word – die verstaan van hoe kennis verwerf word:

Sowat 100 jaar gelede het onderwysers geglo alle kennis en feite is objektief en kan met herhaling en memorisering by leerders vasgelê word.  Sê vir graad 1 leerders die aarde is rond, toets in ‘n klastoetsie of hulle dit kan herhaal en dán het leer plaasgevind.

Intussen het neurologiese navorsing vasgestel (en verklaar leerteorieë) dat leerders kennis konstrueer; dat kennis ‘n subjektiewe maaksel is wat nie altyd met ‘n toetsvraag gemeet kan word nie.  Vra vir ‘n graad 1 leerder of die aarde rond is, en hy antwoord “ja”.  Vra hom wat hy daarvan verstaan, en hy teken vir jou ‘n plat sirkel: die aarde is rond, ja, maar steeds plat: nie sferies soos die onderwyser gedog het hy leer hulle nie.

Vanuit die konstruktivistiese leerteorieë word daar dus gepostuleer dat lesings nie die beste onderrigmetodiek nie, maar eerder taakgerigte opdragte waar leerders in groepe die kennis wat hulle konstrueer, met mekaar onderhandel.

Tog sukkel ons onderwysstelsel om by dié verwikkelinge aan te pas.)

* * *

Vanaf 1961 tot nou – wat het verander?

Hoe verskil die eerstejaarsgroep van 1961 (waarvan baie eers ‘n draai in die weermag gemaak het) van die millenniër-generasie tans?

En hoe pas jy dít wat jy doen aan, sodat hulle soortgelyke uitkomste behaal?

En watter uitkomste is vir vandag se tyd nie meer relevant nie?

Kyk, baie van dít wat hulle toe wou bereik, was heel heilsaam, maar baie wat eerstejaars tóé geleer het, was ook net vir daardie tydsgees belangrik.

Dis nie vreemd dat ons koshuis haarself geposisioneer het om manne van “karakter, styl en trots” op te lewer nie, dink maar aan hoe gewild Sean Connery was as James Bond in Dr. No (1962),  From Russia with Love (1963), Goldfinger (1964), Thunderball (1965), You only live twice (1967), Diamonds are forever (1971) en Never say Never again (1983).

Om ‘n geheime agent te wees, vir volk en vaderland, sauve in ‘n militante land – dit was die ideaal vir ‘n geleerde, blanke jongman: ons vir jou, Suid-Afrika.

Die onderliggende waarde wat die studenteleiers tóé aan eerstejaars wou onderrig, was dalk eintlik maar bloot hoe om cool te wees.  Hoe om seepglad te skakel met meisies, om galant ‘n deur oop te swaai en aan die verkeer-kant van die sypaadjie langs haar te stap.  Om dagdrag te dra.  Om in verskeie tale te kan groet.

Baie van James Bond-wees is deesdae steeds cool – daarom dat so baie van dié dingetjies heel suksesvol steeds aan eerstejaars oorgedra kan word.  Tog sal ons ook vind dat fynere etiketreëls weggeval het: niemand vertel meer vir eerstejaars wat die verskil tussen ‘n dag- en ‘n nag-das is nie.  (Tereg so, omdat niemand meer das dra nie.)

* * *

Maar wat presies het als verander vanaf 1961 tot nou?  Julle kan self ‘n vollediger lys maak, maar ‘n paar ooglopende dinge is:

  • Die magstrukture is minder militant, oftewel meer demokraties as vroeër: eendragtelikheid het plek gemaak vir verskeidenheid, of soos ons landsleuse sê: Eenheid deur diversiteit
  • Individuele outonomiteit en menseregte word voorop gestel, skaaptrop-denke en broederbonde is uit
  • Skeppende, kritiese denke word van afgestudeerdes verwag, nie memoriseringsvermoë of vakmanskap nie
  • Waar jy ten alle koste ekonomies ingestel moes wees, moet jy nou ekologiese visie hê

* * *

Wat het dieselfde gebly?  Ook hieroor sou julle kon beraadslag en ‘n lys opstel:

  • ‘n Universiteitskoshuis is steeds ‘n tydelike tuiste vir ‘n klomp jongmense wat uiteenlopende grade wil vang
  • Julle wil steeds saam studentepret hê, mekaar leer ken (oor die jaargrense heen) en lewenslange vriende maak
  • ‘n Universiteitskoshuis was destyds ‘n plek van gesprek en debat oor die toekoms van ‘n turbulente land
  • ‘n Universiteitskoshuis is steeds ‘n plek waar jongmense groot drome droom, met idealisme en hoop handel en ná ‘n paar jaar as volwassenes uitstap

* * *

Julle eerstejaars het goed gevaar op die ou kriteria.  Soos soldaatjies het hulle op aandag gewag vir Meneer Punt.

Wat die eerstejaars nie kon doen nie, was om my gemaklik op my naam te noem.  Hulle het my ge-meneer ten spyte daarvan dat ek myself voorgestel het.  Hulle kon kwalik krities wees oor die week wat hulle beleef het.

Ná ek hulle gegroet het, staan die soldaatjies steeds kordaat in die voorportaal en wag op Meneer Punt wat van bo-af uit een van die verbode senior seksies moet verskyn.

Ek het sekerlik vir sowat 25 minute met hulle gesels, reken ek, toe ek en die monitorvriend (vir wie ek daai aand taxi moes speel) by die kar inklim.

Soos ek uitry, merk ek op dat ‘n bebaarde Meneer Punt op die grasvlakte van die koshuis besig is om die Vensters-verhoog aanmekaar te timmer.

Die groepie by die voordeur sou dus nog ‘n ruk lank moes wag.

* * *

Om verstaanbare redes eis die universiteitsbestuur al die afgelope dekade dat alle huiskomitees die nuweling-eerstejaars vriendelik, gasvry en menswaardig ontvang en by die grotere instansie verwelkom.

Wat die studenteleiers nie noodwendig besef nie, vermoed ek, is dat ons desnoods ander uitkomste ook moet stel – en nuwe sukses-indikatore moet uitwerk waaraan ons kan meet of dít wat ons nou doen, die gewensde uitwerkinge het.

Andersins meet ons steeds of ons met glimlagte soldate kan aflewer…

* * *

Hm.  Watter indikatore behoort jy daar te stel as jy vrydenkende individue wil aflewer?  En hoe meet jy dit?  Hoe meet jy gees en deelname – en wie moet jy meet?

Die getal eerstejaars wat aanvanklik vrywillig langs die rugbyveld staan – of eerder die mate waarin die ondersteuning vrywillig toeneem?  Of hoeveel ondersteuners ook vir die hokkiespanne cheer?

* * *

Nog ‘n vraag: Hoe meet jy die sukses van ‘n huiskomiteelid in die nuwe bestel?

Vantevore moes hy intimiderend wees, kwaai, professioneel, georden.

* * *

Beste primarius van my oudkoshuis

Ek het nie die antwoorde nie – ek kan bloot met jou deel watter vrae ek vermoed ons moet beginne vra.  Dat dít die gesprekke is wat ons as studenteleiers met mekaar moet begin voer.

Dat, in plaas daarvan om die eerstejaars in drie rye te laat staan, julle dalk eerder in kleiner groepe met hulle oor “karakter”, “styl”, “trots”, “wasmasjiene”, “finansies”, “universiteitslewe teenoor skool” en “gees en deelname” moet praat.

Eerder as wat twee dooplieutenante heen-en-weer marsjeer en leë begrippe die lug inslinger, vir hulle betekenis kontekstualiseer deur te sit en gesels oor die karakter wat dit vat om ná ‘n heelaand se vlotbou steeds voluit te gaan blikskud en vrolik-wees.

Dat julle, in plaas daarvan om ‘n komitee aan die werk te steek om trollies te versier sodat dit JOOLpunte wen, die inisiatief oorgee aan die eerstejaars: gee hulle die rou materiale en die JOOLkriteria – laat hulle sélf iets kan skep.

* * *

Beste primarius

Wat ek albei kere gesien het toe ek by julle kom inloer het, is hoogs gespanne huiskomiteelede.

Ek dink dis omdat julle die onmoontlike probeer vermag.

My pleidooi is dat julle sal ontspan – en as koshuis herbesin oor wat dit is om ‘n studenteleier te wees.  En herbesin hoe ‘n mens met jong volwassenes moet omgaan.  Hoekom julle hulle voordeurdiens laat doen.

* * *

Jammer vir dié lang brief, but I didn’t have time to write a shorter one (Mark Twain).

Ek hoop julle sal kan vermag wat ons in my finale jare in die koshuis, om teekan, aan die gang gepraat het: dat ons kritiese denkers wil kweek: eerstejaars wat voel hulle kan mosies indien by ‘n huisvergadering – sonder die spanning en eise wat ‘n magshiërargie stel.

* * *

Ek hoop nie jy beleef hierdie ope brief as ‘n aanklag teen jou gesag of leierskap nie, want dit is geensins hoe ek dit bedoel nie.  Inteendeel, ek verstaan die sistemiese druk wat van alle kante af op ‘n huiskomitee inspeel.

Met my eie wyk se huiskomitee sien ek hoe onvoorbereid hulle is op die produkte van hulle amper-vriendelike verwelkomingsprogram.

Ek hoop jy sien hierdie lang inskrywing vir dít wat dit is: as ‘n oorwoë buite-opinie – en ‘n uitnodiging om saam vorentoe hieroor na te dink; as ‘n gesprek wat wag om te begin.

In verbondenheid

Mnr. Müller André