Tag Archives: vernuwing

Waardegedrewe koffie en die gelykenis van motorwas

Standaard

“Hey, kom gerus in,” nooi ek die primarius binne.  Sy koshuis oefen venstersdanse op die gras.  Hulle eerstejaars het sweepmerke op hulle bene wat hulle trots afshow vir die vrouestudente met wie hulle skakel.

“Dankie, Meneer.” antwoord hy beslis.

“Nee wat, jy hoef my nie te ‘meneer’ nie,” lag ek.  “Noem my sommer André,” sê ek.  “Koffie?”

“Nee dankie, Meneer.  Uhm.  André.”

“Ag, wel, die water kook al…” paai ek, “Of wil jy eerder koeldrank hê – of sap?”

“Koffie is reg, dankie… André.”

>>

>>

“Ek het met een van jou eerstejaars gesels…” lei ek in, en talm ‘n oomblik vir vir die nodige dramatiese effek. “Lyk my julle doen ‘n goeie werk,” verras ek hom met iets positiefs.

<ongelowige stilte>

“Hy is regtig trots op julle koshuis,” vertel ek verder “…en hy sê hy geniet elke oomblik.”

Ek verduidelik hoekom ek met die eerstejaar beginne gesels het; hy het oorkant die grasvlakte regop gestaan en afkyk, alleen by ‘n groepie seniors wat hom peper met vrae.  Ek brei nie verder daaroor uit nie.  Noem niks van die Weet jy waar is Modderdam?-vraag nie.

Die primarius wag vir die “maar” wat moet volg op my kompliment en saaklike stellings.

Ek noem dat die eerstejaar van die platteland van ‘n plaasskool af kom – daar is hy op skool ingelyf, so, hy is ‘n tawwe kalant.  Hy (die eerstejaar met wie ek vroeër gesels het) het gesê dit was pret toe die eerstejaars die dag tevore mekaar se hare geskeer het; van die ouens was regtig moeg vir hulle haarstyle en hulle geniet dit om eenders te lyk.

“Dit was heeltemal vrywillig; hulle het dit self gedoen…” skerm die primarius.

“Ja-nee,” sê ek en beweeg van die onderwerp af: “…dis mos maar altyd moeilik om te sê met groepe: mense voel mos maar jy moet doen wat die ander doen… so dis maar moeilik om te sê wat is ‘vrywillig’ of nie… Maar nietemin, die eerstejaar was vol lof vir julle program tot dusver!”

>>

Die water kook klaar en ek skink twee koppies.

“Skuus, ek sien ek het nie melk nie, maar hierso is suiker?” bied ek aan.

Hy gooi ‘n lepel suiker in, roer dit om.  Ek haal eetgoed uit my kas en ons gaan sit.

“Dis seker ‘n bietjie intimiderend om te moet gesels met ‘n ander wyk se hoof?  Jammer as dit ongemaklik is; ek hoop dis oraait?”

“Ja-nee, dankie, geen probleem!” sê die primarius en sluk aan sy koffie. Hy sak met sy rug terug in die swaar leunstoel waarin hy sit.

“Snaaks, ek was ook ‘n HK-lid op my dag,” sê ek en blaas my beker koel (want die koffie is warm, sonder melk).  “Ons het ook die eerstejaars so laat afkyk – maar dit was nou in die vorige millennium – ek verstaan dit nogal… en dit lyk my julle het hulle nou presies waar jy hulle wil hê; jy drill hulle aan die begin so ‘n bietjie en breek hulle effe af, en dan op die derde dag kan jy begin fun hê met hulle en hulle gees opbou.”

Ons lag oor die eerstejaars van die vorige dag wat soos ape op vier bene agter die HK-lid met die bynaam ‘Bobbejaan’ moes kruip-spring-stap.  Daar is ‘n plek vir belaglikhede, beaam ek.  (Studentepret is ook ‘n waarde.)

Ons gesels ‘n bietjie oor hulle spesifieke konteks.  Die koshuis waarby hy is, bedien merendeels nie-universiteitstudente en is op ‘n ander kampus geleë.

Ek bied vir hom van die koekies aan wat my buurvrou gebak het.

“Ons het ook so gemaak met ons eerstejaars die eerste jaar; hulle aanvanklik gedril asof hulle in die weermag was.”  Ek sluk stadig aan my koffie.  “Maar op die ou end was ek vir drie jaar in die HK…” noem ek, want ek wil hê hy moet weet dat ek uit ervaring praat. “Dinge het nogals verander oor daai tyd.”

>>

En hier gebruik ek toe ons ervaringsleer van sopas as voorbeeld:

“Jy weet – in my derde jaar van HK-wees, het ons probeer maak soos nou…” Ek beduie na óns wat sit en koffie drink.  “Jy weet, ek – as senior ou – nooi vir jou, sê nou maar ‘n eerstejaar, in vir koffie.  Ons sit, gemaklik, drink koffie, en praat soos twee gelykes met mekaar.  No frills, no fuss.  Geen ja-meneer, nee-meneer nie.  Jy kan vir my vrae terugvra; ons ‘jy’ en ‘jou’ mekaar, maar dit beteken mos nie ons het enigsins minder respek vir mekaar nie?

“Maar in my eerste jaar in die HK was dinge anders; ek sou vir ‘n eerstejaar corner en sê: ‘Jar, maak vir my koffie!’  En as hy dit bring, aandring op beskuit.  En dan wanneer ons sit, sou ek hom ook vrae gevra het, amper soos daai seniors net-nou vir die eerstejaar.

“Die doel is dieselfde,” verduidelik ek. “En die uitkoms eintlik ook.  Ek bedoel, die seniors wil ook maar net die eerstejaar leer ken.”

>>

Ek en die primarius gesels nog verder tot ek seker is hy verstaan die gelykenis.  Daar is twee maniere om saam met ‘n eerstejaar koffie te drink: jy kan hom forseer om vir jou koffie te maak, of jy kan hom nooi sodat jy vir hom kan skink.

“Dink jy nie hoe ons dit nou doen, hierso, is gemakliker nie?”  buig ek my vraag retories.  “Om as gelykes te sit en te gesels.  En dis eintlik al wat die universiteit wil hê; dat HK’s eerder werklik vriendelik is, en om jou in te nooi soos dít, is mos gasvry.”

Die prim stem saam.  Hy ken die rympie van Vriendelik, Gasvry en Menswaardig.

>>

“Toe ons soos in die ou dae gedoop het, die eerstejaars laat afkyk het en opdragte op hulle geskree het, het ons gevind hulle bly nog vir maande op hulle hoede vir ons. Julle vind dit sekerlik ook,” sê ek, “dat hulle eintlik net leer hoe om ‘n masker voor te hou.”  (Dat hulle jou aanhou ‘meneer’ noem, al vertel jy hulle jou regte naam.)

Ek vertel die primarius van nóg ‘n voorbeeld, van hoe eerstejaars jou motor sal was in die eerste week as jy hulle ‘n opdrag toesnou, maar dit nooit weer sal doen later die jaar nie, en beslis nie vir ‘n senior as hulle eers tweedejaars is nie!  Daarenteen, as jy self jou kar was op ‘n warm dag en iemand nader wink om te help, is daar min mense wat só ‘n uitnodiging sal weier, en diegene wat saam met jou dit meemaak, sal dit weer saam doen, uit respek en vriendskap, en pret.

“As respek die einddoel is, met watter metode dink jy is jy meer suksesvol?” vra ek.

>>

“Toe ons begin het om die aanspreekvorm te verander, die doopluitenant geskrap het, en in kleiner groepe medemenslik met die eerstejaars gepraat het, toe was daar geen sprake van maskers en voorbehoud nie.  Jy kon vinniger vriende maak; die ouens se ware persoonlikhede leer ken.

“En jy moet eerlik wees; jy kan tog nie met integriteit heel vakansie ‘n baard groei – en glo dis die regte ding om te doen – én probeer om onintimiderend en vriendelik te wees nie?  ‘n Woeste baard sê tog nie ‘welkom’ nie.”

>>

Voor ons koffie op is, moedig ek die primarius aan om leiding te neem en sy koshuis se denke deur die loop van die jaar te probeer verander vir 2012.

Om dinge bloot te doen soos in die verlede, verg geen leierskap nieLeierskap is om die tekens van die tye te lees en jou instelling daarmee te probeer belyn; mense se koppe te swaai.

“Wat jy met intimidasie regkry, is om soldate af te lewer wat luister na als wat jy sê en jou opdragte presies uitvoer,” sluit ek af.  “Maar dis nie wat ons by ‘n universiteit wil hê nie… By ‘n universiteit wil ons juis hê dat almal gelyk is, en idees kan uitruil, krities kan wees, dinge bevraagteken.  Die land kort oopkop, demokratiese landsburgers.  Nie ouens wat afkyk en wag vir ánder se opdragte nie.

>>

Ons groet vriendelik.

Later die aand hoor ek ‘n HK-lid skree: “Kyk op, eerstejaar!”

>>

‘n Kosmetiese verandering, ek weet, maar dalk tekenend van iets méér.

Of altans, so hoop ek.

>>

Advertisements

Om te yk én te vernuwe

Standaard

Prosesse by groot burokratiese instansies moet geyk word.  Prosedures moet vasgelê, herhaal en verfyn word.  Sodat die ratte van die masjien glad kan hardloop.

Dieselfde geld wanneer jy voorgraads klasgee: Aanvanklik het jy nuwe notas en baie idees, maar mettertyd verfyn jy jou loskop-denke tot geykte lesse wat logieserwys suksesvol op mekaar volg.

Maar “yking”, of om “geyk te wees” word ook in ‘n negatiewe sin gebruik: dit is inderdaad onoorspronklik of afgesaag om ‘n geykte uitdrukking te gebruik.

En as ‘n dosent of ‘n onderwyser vergeelde notas uitdeel en nooit nuwe onderrigmetodes gebruik nie, kan dit baie frustrerend wees, veral vir ‘n 2.0 generasie.

* * *

Reglyning teenoor “yking” staan “vernuwing”, wat inherent ‘n chaotiese opsie is: om iets nuuts te skep, of om prosesse op ‘n nuwe wyse te bestuur…  Noodwendig veroorsaak dit verwarring en ontwrig diegene wat gewoond is aan die ritme of roetine van ‘n geykte manier van doen.

Enige vernuwingsopsies laat vrae ontstaan: Hoekom moet ons verander? Why change something that ain’t broke?  Maar dit skep vir kreatiewe siele weer ‘n asemhalingsruimte waar hulle uiteindelik kan vryer rondbeweeg met idees wat buite die grense van die geykte prosedures loop.

Dit gee jou kans om aan te pas by veranderende tye sodat jy met opgedateerde metodes die gewensde uitkomstes kan bereik, sodat jy jou werk kan streamline en produktiewer wees.  Sodat jy selfs jou uitkomste kan heroorweeg en moontlik wysig.

* * *

Dié spanning tussen yking en vernuwing moet ‘n mens verstaan.  Jy moet verstaan dat daar in, sowel liefdesverhoudings as bestuursprosesse, fases van yking en vernuwing afwisselend (en soms gelyktydig) plaasvind.

* * *

Deur nét terug te val op die bekende, omdat veranderingsbestuur juis ongemaklik is, is dwaas.  Dan raak jy die ou onderwyser met die geel notas in die klas.

Netso is om nét te wil verander die heeltyd, sonder om tyd te gee vir die veranderinge om getoets, gemeet en verfyn te word, ook onverantwoordelik.  Dan tree jy bloot impulsief op, en veral in ‘n groterige organisasie, veroorsaak dit wantroue in die hele idee van vernuwing.  Dan doen jy meer skade as goed.

* * *

Vandaar die beweging in die vorige eeu vanaf transaksionele leierskapstyle na transformasionele leierskap – vanaf operasionele bestuur na veranderingsbestuur.

As jy dié wisselende fases sensitief en kreatief kan begelei, dan doen jy goed.  As jy stagneer wanneer jy moet vernuwe, of vernuwe wanneer jy moet yk, dan doen jy sleg.

A change is as good as a holiday, sê die geykte uitdrukking.

Om volkome gehaat te wees

Standaard

My oudkoshuis – as instansie – haat my tans.

Ná ‘n ope-brief wat ek aan die primarius gerig het, jou inwoners my vanuit badkamervensters uit die koshuis se binnehof uit.

Laasjaar kon ek enige tyd inwandel en tuis voel.  Nou, as ek met ‘n vriend gesels oor die mosaïek-plaveisel wat ons gelê het, sal ‘n eerstejaar op opdrag van ‘n HK-lid, my die deur wys.

* * *

Dit is nogals vreemd om so volkome gehaat te wees deur mense wat my nouliks ken.

Maar, nou-ja, ek moes dit sekerlik verwag het.  Jy kan nie sonder meer as buitestaander kritiek lewer oor ‘n trotse omgewing waar een groep jongelinge die ouer groep op titels en vanne aanspreek nie.

* * *

Naïef het ek werklik gehoop my ope-brief en die doop-inskrywing word platforms vir ‘n oop gesprek oor die veranderingsbestuur wat nog nodig is.

Maar toe nie. 

* * *

Tereg is dit sekerlik vreemd dat iemand vyf jaar ná hy weg is, steeds by sy oudkoshuis inloer – dit gee ek toe.  Dit maak ‘n ad hominem argument teen my té maklik.

* * *

Ek moet seker die hoop wat ek gekoester het vir dié oudtuiste van my, saam met die onnodige onvergenoegdheid, begrawe (dalk neffens Pluto se graf?) …en aanvaar dat ‘n mens weens die tydelike aard van ‘n koshuis net soveel kan vermag.

Dat ‘n koshuis noodwendig terug sal pendulum, ongeag.

Met hul hande in hul hare

Standaard

Ai, die leerders (meer as 2 500 van hulle) sit met hul hande in hul hare, aldus die facebook group http://www.facebook.com/group.php?gid=25507753112:

Amanda Van Der Walt (Hoërskool Kathu) wrote
at 6:35pm on July 22nd, 2008
Meeste ouens lyk net baie beter met langer hare as daai army style gross haircut… Kan skole dit nie begryp nie!!

Morne Coetzee (Hoërskool Waterkloof) wrote
at 3:52pm on June 29th, 2008
we should get a form with all our sigs on and take it to the governmint. us metal people want to grow our hair ffs

Antonio ‘Dork’ Cosentino (Abbotts College) wrote
at 8:49pm on June 12th, 2008
i have had petitions torn up in front of me by my student representative council. trust me dude, i have tried to make an impact. but i hav learned that skwl is a dictatorship, not a democracy. at my skwl, they put u down like a prostitute in court man.
and for the record, my hair is way longer than yours. my fringe alone goes past my mouth. so yeah, enough said.
im just not stupid enuf to bitch and moan about hair issues at skwl anymore, so i dont draw attention to myself.

Gareth Matchett (Paarl Boys’ High School) wrote
at 1:36pm on June 9th, 2008
Threatening to riot is’nt going to solve anything.
You can’t suddenly convince all the people to boycott school. Think about it for a second.
I suggest taking Antonio’s advice and moving to a school where you are free to be who you want to be, for those of you who can’t, just stick it out, we’ve only got a few years left, them we can all grow our hair, pierce our lips and cut ourselves(unless you already are)”sarcasm”
Its not just you emo’s, metal heads and skaters that want to grow your hair, us jocks want it too.

Johann Potgieter (Parel Vallei High School) wrote
at 10:22am on June 7th, 2008
Aaarg!!! I HATE SCHOOL! I have to keep my hair “nice and tidy”! I think thats bullshit! I’m starting my career n acting and modeling so that will help me…. I hope…

Erin Fourie wrote
at 3:30pm on June 6th, 2008
i think hair seperates you from the groups makes you who you are makes you fit the fashion how am i suppose to be in a black metal band with short hair ITS GAY its not hurting anyone its doing nothing wrong just alowing some1 to be who they are and they gave us rights FREEDOM OF EXPRESSION WHAT IF YOUR HAIR EXPRESSES WHO YOU ARE THEN THEY ARE TAKING OUR RIGHTS AWAY THATS ILLEGAL WE DONT WANT TO BE ROBOTS AND ALL LOOK THE SAME i think we should organise i country wide strike LET US GROW OUR HAIR

i wrote a petition on my schools web site to let us grow our hair but they just deleted it and shut it down on the students forum i did nothing wrong no voilence just wanted to express my fashion choice but Paarl Boys Primary is like the nazi group anything different or want to change gets shut down immediatly i think we should all plan a strike country wide

Matthew Gouws (Rand Park High School) wrote
at 7:59pm on June 5th, 2008
i think we should rebel against growing our hair to our own lengths look at the first world country’s they alowed to but y not us ?? and wats with the uniforms ? we all our own personality let us get out of their grip and rebel

Conrad Andrzej Bachman wrote
at 7:17pm on June 5th, 2008
The Teachers are just jealous!!! just look at their hair… Fuck being neat

Jacques Nel wrote
at 5:28pm on June 5th, 2008
How does one be a respectable metalhead and amateur skater with hair that looks like sumthing from the movie little rascals!!!!!

Amber Leigh Davies wrote
at 3:19pm on June 5th, 2008
It is absolutely heartbreaking to see guys with cut hair. really, short hair is so unattractive and you should be allowed to express your own unbelievablely sexy sense of style. fuck ‘neatness’

Morne Maritz (Hoërskool Jan van Riebeeck) wrote
at 1:32pm on June 4th, 2008
EVERYONE!! Gel ur hair back.. All the way.. It looks so gay, im the only one in my school that does it- ppl laught and point at me, do i care? No. Anyway, it works! Especialy for the emo fringes… Mine is all the way down to my bottem lip, the teachers cnt say shit coz it is neat.. So dnt be scared to join the revolution- if we all do it we wnt be looked at as if we’re idiots nd nerds, coz we NOT! Cum on ppl, do it and lemme knw if it also work 4 u guys!!

Brett Conradie wrote
at 1:22pm on June 1st, 2008
Dear Gustave Dude!
In your presentation, please tell me that you mentioned that the length of a persons hair doesn’t affect the academic grade, it just boosts self-confidence… And to me, I’ll only enjoy going to school with self-confidence because of my long hair, but when my hair’s cut, I lose that self-confidence and then I don’t feel like going to school until I look like myself again… It makes sense..

Cameron Kristen Baker (St. Thomas More Catholic College) wrote
at 7:37pm on May 31st, 2008
I fucking hate cutting my hair!!!

Matthew Pugin (Northcliff High School) wrote
at 10:14pm on May 30th, 2008
ah shit havin hair inspection on monday

Mark-Shaun Fowler wrote
at 3:23pm on May 29th, 2008
Kan die bleddie onnies maar net nie my hare uitlos nie!!!

Nicole Smit (Hoërskool President) wrote
at 9:42pm on May 28th, 2008
Okay. . .Umm. . .This may sound kinda dumb, but a lot of people really love their hair. It’s a piece of who they are, it’s a way of showing the world a side of themselves and that’s something people generally miss. . .Take emo’s. Their hair has a lot to do with their style. In other words who they are. Making them cut it is saying they have to fit your description, because you don’t like their ‘look’. Isn’t that unfair? I think it is. I wouldn’t cut my hair for anything! I love it. It’s piece of me. It’s something special. . .

Antonio ‘Dork’ Cosentino (Abbotts College) wrote
at 4:49pm on May 25th, 2008
dudes, seriously
ther is this one teacher who used to be at my school, and he wanted to get rid of the “hair” issue by letting people just grow it freely and hav it how they want…
so wat does the school do, fire the poor bastard.
fucking wrong.

Giö Fernandez (Bergvliet High School) wrote
at 3:55pm on May 20th, 2008
Well, one time we got like 600 people from our school to sign a petition for long hair for guys and our principal just tore it up.

Johan Reynders wrote
at 8:31am on May 20th, 2008
It’s pathetic that boys can’t express themselves similar to girls with a hair style that suits them. This ‘short back and sides’ bullshit is a legacy of the old Apartheid NP regime…It’s got to go! The sad part is that by the time most guys are allowed to grow their hair, they start loosing it. It really pissed me off at school when I was forced to look like Hitler and I get pissed off again when my son who is now 15 and 10 has to cut their hair. Good luck and hope you have success in your efforts, as my generation was too pathetic to make a stand!

Aimée Grace Plank (St. Martin’s School) wrote
at 8:57pm on May 18th, 2008
my school has just come up with a rule thats says our fringes have to be 1 – 2 cm above our eyebrows. what the hell? like they are gonna measure and besides, do they know how stupid some ppl look when their fringes end in the middle of their foreheads.

Herman Visser (Crawford College Pretoria) wrote
at 7:16pm on May 18th, 2008
Cutting your hair for school really seems like a waste of time to me?
i dont understand why they want each kid to look the same?
Guys should be allowed to grow their hair if they keep it neat and girls should be allowed to let it go loose i dont see i problem there, they are still gona wear uniform?
I think the only reason they make kids cut their hair is cause its been like that for-ever and some people, especially old people(no offense) is scared of change or what might happen.

I say they should give it a try.
I can grow my hair as you can tell from my picture and im in Gr10 and my school has great academics and its a brilliant school?

Melissa Church (Principia College) wrote
at 12:12pm on May 15th, 2008
what about girls wearing their hair loose??? or wearing it in a style that we like??

Wade Profe (Bergvliet High School) wrote
at 5:41pm on May 17th, 2008
Long hair rox! any teacher who tells us to cut our hair violating my rights! totalitarian fools!

Liam Ham Summers (Abbotts College) wrote
at 7:37pm on May 11th, 2008
haha i go to abbotts im allowed to have long hair. woop woop.

but im with you in the struggle!
keep it growin boys!

Olivia Burton (Waldorf School Constantia) wrote
at 6:43pm on May 11th, 2008
HAHAHASHAHAHAHAHAHAHAHAHA i dont have to tie my hair up and the guys can grow their hair as long as they want wahaha shame for you.. yes i do go to school and its not homeschooling ! lalalalal suck to you

Anthony Warren (Toronto, ON) wrote
at 3:06pm on May 10th, 2008
You can’t cut your hair in your school? Here in Canada their not alowd to do such a things:)

Douw Steyn (Hoërskool Jan van Riebeeck) wrote
at 9:26pm on May 8th, 2008
Ahhh… awe people! I want long hair! Jine! hahah! WTF?!?!?! Ja gus mr muller se gaan na beheerliggaam! As jy dit reg kry om v hammies en al dai mense te oortuig dans jy my hero! Skool is al kla kak ons wil net leer en klaar maak nie sooos freakin idiots lyki! DUshbags! PEACE!

Kenric Potter (Bergvliet High School) wrote
at 7:14pm on May 8th, 2008
teachers can go stuff them selves im sick of them telling me to cut my hair its mine

Chrisjan Bergh (Durbanville High School) wrote
at 6:43pm on May 8th, 2008
sekere privaatskole laat dit toe dat seuns hulle hare lank dra, solank dit net skoon en netjies is! ek stem heeltemal saam met dit! staatskole moet dit ook inbring!

Brynde Jeffes wrote
at 7:33pm on May 7th, 2008
at my old school there was this one teacher my brother had who used to measure and give set dimensions for his hair… omg he used to look like an freak!

Angus Cowie wrote
at 6:18pm on May 7th, 2008
unfortunately for u guys, schools need some sort of discipline…kinda like represents the school when you out on the streets in your uniform…altho I love my long hair, n reddam is pretty leniant bout it…if u rly hav a prob go b a hippy at Cedar or Waldorf ;);)

Gustav Lilienfeld (Hoërskool Jan van Riebeeck) wrote
at 5:07pm on May 7th, 2008
Im not cutting my hair! if they tru 2 cut it ill smack them> with my pimp hand

Peter Chantler (Hoërskool Outeniqua) wrote
at 4:17pm on May 7th, 2008
fok skool ek gan n hippy word

Andre Eksteen (Stellenberg High School) wrote
at 3:40pm on May 7th, 2008
Staat skole is vol diktators!!!

dis hond kak!

Daniel Green (Cedar House School) wrote
at 7:44pm on May 6th, 2008
hahahahah to all of u my hair can be as long as i want…

Andrew Pilcher (Vancouver, BC) wrote
at 9:47pm on April 27th, 2008
i go to school in canada n i can do w.e i want with my hair

Nikolai Niedermeier (Hoërskool D F Malan) wrote
at 3:54pm on April 25th, 2008
Dis sommer kak!! Ek sit nou hier in Duitsland en kyk na al hierdie mense se lang hare! My hare het ook nou lank gegroei en wanneer ek terug in SA is moet ek weer my hare knip? Jy´s sekker lekker mal!

Korte mette van haarkappery II

Standaard

7. VOORKOMSREËLS
7.1 MEISIES
7.1.1 Hare
» Hare moet te alle tye skoon en netjies wees.
» Hare wat langer as die kraag is, moet vasgemaak wees.
» Die kuif moet bokant die wenkbroue op die voorkop wees.
» Bollas mag slegs gedra word indien dit styf vasgemaak is en die  hare nie toegelaat word om te hang nie.
» Slegs skakerings van blou lint, knippies of haarrekkies mag gedra word.
» Uitspattige haarstyle sal nie toegelaat word nie.
» Geen haarjel of haarkleursel is toelaatbaar nie. 

7.1.2 Juwele
» Geen juwele, bv. ringetjies, armbande (leer, rubber of metaal), kettinkies sal toegelaat word nie.
» Slegs goue “studs” of goue ringetjies sal slegs in die ore toegelaat word.
» Die oorringetjies mag nie dikker as 5 mm wees nie.
» Slegs een oorring per oor sal toegelaat word en ook net in die onderste gaatjie in die oor.
» Slegs polshorlosies word toegelaat.
» Slegs medic alert-bandjies en hangertjies mag gedra word.
 
7.1.3 Naels
» Naels mag nie langer as die vingerpunte wees nie.   Geen toestemming sal vir lang naels verleen word nie.
» Geen naellak mag gedra word nie.
 
7.1.4 Grimering
» Geen lipglans, lipstiffie, maskara, oogpotlood, blos, onderlaag of enige ander grimering sal toegelaat word nie.

7.2 SEUNS
7.2.1 Hare
» Hare moet netjies van die kraag af weggesny wees,
» Hare moet om die ore gesny wees en mag nie lank genoeg wees om die ore te raak indien dit regaf gekam word nie.
» Bakkebaarde mag net tot in die middel van die oor kom.
» Die kuif moet 2 cm bo die wenkbroue wees.
» Geen puntige haarstyl of enige vreemde/uitspattige haarstyl word toegelaat nie.
» Gekleurde hare, jel of vaste golwing van hare word nie toegelaat nie.
» Hare mag nêrens op die kop langer as 3 cm wees nie.

7.2.2 Juwele
» Geen juwele, bv. ringe, armbande(leer, rubber of metaal) of kettinkies sal toegelaat word nie.  
» Slegs medic alert-bandjies en hangertjies mag gedra word.

Skooluniforms in die Afrikason

Standaard

Aha, die imperialisme.  Die wonder van die Britse Ryk.  Oral dra skoolleerders in Afrika, Australië en Indië uniforms as ‘n teken van onderdanigheid en eenheid.  Hare kortgeknip, hemde ingesteek, skoene gepolitoer.  En almal leer Engels.

Maar van hoeveel sin is swart skoene en ‘n langbroek in die Afrika-son?

Ons hier in Afrika het verval in ‘n klakkelose tradisie van Britse-styl skooldrag na-apery, alhoewel baadjies en dasse weinig nut vir leerders het – ook wat netheid betref.  Maak Eendrag mag?  Of is daar Eenheid in diversiteit?

Toe ek in matriek was, het ons skoolmeisies ‘n veldtog gevoer om grys meisieslangbroeke te mag dra.  Hulle argument was dat hulle bene koudkry en die kouse maklik en gereeld leer (skeur).  Die beheerliggaam (wat uit heelwat ma’s bestaan het) het geluister, en die skooldrag is gewysig.  (Vader behoede!)

Skuins teen die berg in Kaapstad dra die leerders blou jeans en ‘n wit T-hemp as skooldrag – die Duitse skool se leerders lyk netjies, hulle hare inkluis – al is die seuns s’n dikwels oor hulle ore tot by hul skouers.  Dit pas by die jeans-look.

In Melkbosstrand is daar tans ‘n privaatskool vanaf voorskool tot hoërskool wat vir die kleintjies laat gumboots dra in die winter.  Hulle kan dus rondplas en droog bly op die plaas waar die skool geleë is.

Maar by die meeste skole in Suid-Afrika word daar nie twee keer gedink oor skooldrag of haarreëls nie.  Dit is so, want dit was so en daarom moet dit so bly.

In my vorige post Lang hare en ‘n skooluniform moedig ek skole aan om gesprekke rondom netheidsreëls te begin voer sodat daar oorbeweeg kan word na ‘n waardegedrewe sisteem waarby leerders en onderwysers en ouers inkoop.

Die groot probleem tans in skole, voer ek aan, is die afwesigheid van so ‘n gesprek.  Niemand besin of bevraagteken die geldigheid van kort hare en knippies en uithanghemde nie.  Alhoewel daar nie meer tyd of mannekrag is om inspeksie te hou t.o.v. die netheid van kinders se voorkoms nie, word dit steeds halfhartig vereis en halfhartig afgedwing.

Volgens my ondervinding berispe onderwysers egter net die ongehoorsame kinders, ongeag of hulle lang hare het of nie, en laat begaan hulle die ordentlike leergieriges – ook ongeag of hulle lang hare het of nie.  My hare het regdeur my hele skoolloopbaan om my ore gekrul, maar ek’t opgelet in klas en is selde aangespreek.

So, tans in skole pas ons verouderde reëls sonder die gewensde effek halstarrig toe.  In die leerplan moet ons kritiese denke en probleemoplossingsvaardigheide vir leerders aanleer met die oog op verantwoordelike burgerskap binne ‘n demokratiese opset, maar ons vermy debatte wat enigsins outokratiese, uitgediende konstrukte binne hulle onmiddellike skoolomgewing aanspreek …want dalk kan dit moontlike verandering teweegbring.

En verandering is sleg.  As ‘n mens moet verander, dan beteken dit tog wat jy tans doen, is ongewens…?  Ai, ai, ai.  Wat ‘n mens in berekening moet bring, is die feit dat die wêreld ingrypend verander het… Juis daarom moet ons herbesin oor hoe ons dieselfde uitkomste in ‘n nuwe milieu kan bewerkstellig…  en/of ons dalk ander uitkomste moet oorweeg.  Want in ‘n veranderde wêreld is vantevore se nyd vandag se deug.  Dit is goed om krities te wees.  Om anders te wees.  Skaaptrop-mentaliteit is deesdae ongewens.

* * *

Demokrasie is nie majority rules nie.  Demokrasie beteken almal het ‘n sê: almal word verteenwoordig, en almal het mag.  As ‘n mens dus kinders laat deelneem aan gesprek, sal die enkele leerder in die skoolbeheerliggaam op die ou end die leerders se standpunt moet meedeel en die res van die SBL oortuig.  Die SBL bestaan uit sowat drie onderwysers, een administratiewe personeellid, die verteenwoordiger van die oudleerlingbond, ‘n hele spul ouers, en een leerder.  In ‘n demokrasie het almal, soos destyds in my matriekjaar die kouebeen meisiekinders, ‘n sê.

Die punt is, die mense moet praat.

En die wêreld verander.

* * *

Maar intussen dok ouers op vir dasse en gestreepte baadjies, en werk skoolwapens teen wit hempsakke vas.

Lang hare en ‘n skooluniform

Standaard

Volgens die sienswyses waaruit ons kom, moes kinders gesien, maar nie gehoor word nie.  Tjoepstil in die klas sit en luister.  Hemp ingesteek en netjies.

Netheid en reëls

Want netheid is die hoeksteen van (self)dissipline.  Van gentlemanskap of jongdame-wees.  Van toekomstige sukses.  Daarom dra almal swartgepolitoerde skoene, hoog-opgetrekte kouse, langbroeke/langrompe, ‘n ingesteekte wit hemp, skooldas en -baadjie.  Kort hare as jy ‘n seun is; ponytail as jy ‘n meisie is – met knippies.

In vervloeë dae is reëls voorgehou (en toegesnou) aan leerders.  En straf toegedeel as jy dit nie gehoorsaam nie.  (Want gehoorsaamheid is ‘n deug – die jeug moet kan luister en opdragte uitvoer.)  As jy wit sokkies by ‘n skoolbroek gedra het, sou hulle jou uitken in die oggend-inspeksie; jou hare is gemeet met ‘n liniaal om jou ore.

In ‘n reëlgedrewe stelsel besluit die mense met mag (skoolhoof, onderwysers) watter waardes hulle voorop stel, en dan pas hulle dit nougeset toe volgens ononderhandelbare reëls.

Vryheid en waardes

Deesdae sukkel dinge ‘n bietjie.  Die lat is uit die onderwyser se hand, meer en meer surfer kids se hare hang in hul oë.  Hemde hang uit, skoene is vuilgeskop, sokkies sit op die enkels, das is verkeerd geknoop.  Die oumense prewel hoe die skole agteruitgaan.

Maar waarmee deal ons hier?

In ‘n demokratiese opset, is die mag verdeel tussen leerder en onderwyser.  Reëlgedrewe stelsels is uitgedien en word vervang met waardegebaseerde beginsels.  D.w.s. die leerders het onderhandelingsbevoegdheid – ‘n sê in wat die skoolreëls is en ‘n inkoop in die nastreef van ‘n gedeelde etos (stel etiese beginsels).

Die skoolgee-opset het ook verander vanaf ‘n onderwysergerigte klaskamer (waar die onderwyser die magshebber is), tot ‘n leerdergesentreerde opset waar die klem verskuif vanaf wat die gerieflikste en maklikste manier is van klasgee, tot wat die voordeligste en mees treffende manier is van leer vir die leerders (meer interaktief en konstuktivisties).

Tussenin trouble

Die probleem is egter dat bittermin skole hierdie transformasieproses erken, of begin implementeer het.  Ouer onderwysers stoom nog voort op die haarreëlswette; nuwe onderwysers dikwels ook, en die leerders rebelleer met stille verset.

Wat nodig is, is om die leerders aktief te betrek by ‘n skoolwye gesprek oor die waarde wat hulle wil heg aan die onderskeie tradisies van die verlede.  Die onderwysers en leerders moet saamgesels oor netheid vs. vryheid.  Wat word as belangrik geag?

Deesdae in skole, met die wetenskaplike backing dat leer eintlik ‘n bietjie messy is, en nie vanaf een alleswetensde onderwyser oorgegiet kan word in die oop-koppe van die korthaarkinders voor hom/haar nie, is netheid dalk nié so waardevol soos die leerder se rég tot vryheid van keuse nie.  Uit affektiewe onderrig wéét ons dat jou emosies ‘n reuse rol speel t.o.v. leer – waarom wil ons dus leerders forseer om sleg te voel oor hulle voorkoms deur hulle kuif af te laat skeer?

Versoening

Snaaks genoeg is min waardes mutually exclusive.  In die skoolgesprek oor netheid en skooluniforms en haarreëls waarmee daar weggedoen moet word, sal leerders tog ook noem dat skooluniforms tot ‘n mate lekker is, omdat almal gelyk is, en niemand hoef te worry oor wat hy/sy môre hoef aan te trek nie.  Wat nie kwl is nie, is die hemde wat ingesteek moet word nie, en die onpraktiese grysbroek en swartskoene in die somer, ens.

Dalk dan, as die onderwysers, leerders, ouers en almal gesels het, sal hulle besluit op ‘n nuwe skooluniform: jeans en ‘n wit gholfhemp met die skoollogo daarop.  En leerders wat hulle hare kan lank of kort dra, solank hulle hare uit hul oë uit gevee word wanneer ‘n onderwyser klasgee.

Of dalk besluit die leerders nee, basta, ons wil nog meer fancy klere dra, en dan kom die onderwysers met toga’s klas toe.

Die punt is, die mense moet praat.

En die wêreld verander.